Bir kadın doktor hastane koridorunda yürüyor. Elinde dosya, sırtında önlük, adımları hızlı. Bir hasta yakını sesleniyor: “Hemşire hanım, bekleme odası nerede?” Kadın duraksıyor, cevap veriyor, geçip gidiyor. Belki düzeltiyor, belki düzeltmeye artık üşenmiş. Çünkü bu sahne ona o kadar tanıdık gelmiştir ki, artık şaşırmıyor bile. Bu, izole bir nezaketsizlik değil. Bu, yüzyıllardır inşa edilmiş bir zihinsel haritanın gündelik yansıması. Doktor deyince akla erkek, hemşire deyince kadın geliyor ve bu varsayım, tıbbın en kalabalık koridorlarında bile kendini yeniden üretiyor.
Rakamlar ne diyor?
Türkiye’de tabloya bakıldığında görüntü oldukça çarpıcı: Sağlık Bakanlığı verilerine göre Türkiye’deki hekimlerin %45,8’i kadın. Yani neredeyse her iki doktordan biri kadın. Sağlık çalışanlarının tamamında bu oran %64’e çıkıyor. Başka bir deyişle, sağlık sistemini ayakta tutan emeğin büyük bölümü: Kadın emeği.
Dünya Sağlık Örgütü‘nün 2024 verilerine göre ise küresel sağlık ve bakım iş gücünün %78’ini kadınlar oluşturuyor ama üst düzey pozisyonlarda bu oran yalnızca %25’e düşüyor. Yani kadınlar sistemi taşıyor; ama sistemi yönetmiyor. Peki tüm bu sayılara rağmen neden bir kadın doktor hâlâ hemşire sanılıyor? Çünkü zihinsel kalıplar istatistiklerden çok daha yavaş değişiyor.
Bunlar yanlış anlaşılmaların ötesinde
Kadın doktorların hastalar tarafından hemşire zannedilmesi, uluslararası literatürde de belgelenmiş bir olgudur. Vikipedi’nin tıpta cinsiyet ayrımcılığı maddesinde de aktarıldığı üzere, kadın doktorlara yönelik bu tür deneyimler, kadın hekimlerin sistematik olarak maruz kaldığı cinsiyetçiliğin en görünür biçimlerinden birini oluşturuyor.
Mesele salt bir unvan karışıklığından ibaret değil. Ardında çok daha derin bir şey var: Kadının yetkisinin tanınmaması. Bir kadın beyaz önlükle koridorda yürüdüğünde, çoğu insan onu otomatik olarak “bakım veren” kategorisine yerleştiriyor. Karar veren, teşhis koyan, tedaviyi yöneten biri olarak değil. Bu yerleştirme, bilinçsiz de olsa, kadının otoritesini görünmez kılıyor. “Doktor mu dediniz?” cümlesi, bir sorudan çok bir şüphenin dışa vurumudur ve bu şüphe, tek başına bir hastanın tutumunu değil; toplumun kadın uzmanlığına olan güvensizliğini yansıtır.
Hemşirelik de bu denklemin mağduru
Bir noktanın daha altını çizmek gerekiyor: Hemşirelik, uzmanlık gerektiren, derin bilgi birikimi ve sorumluluk isteyen bağımsız bir meslektir. Bir doktoru hemşire sanmak “hata” ama bu hatanın hemşirelik mesleğini aşağılayan bir alt metni var: “Hemşire” kelimesi, sanki daha az önemli bir rol gibi kullanılıyor.
Koç Üniversitesi Kadın Araştırmaları Merkezi‘nin yayınladığı bir yazıda da belirtildiği gibi, hemşirelik tarihsel olarak “kadın mesleği” olarak kodlanmış; bu durum hem hemşireliğin statüsünü hem de kadın çalışanların kariyer gelişimini olumsuz etkiliyor. Türkiye’de hemşirelik kanunu, 2007 yılına kadar hemşireyi yasal olarak “kadın” olarak tanımlamıştı. Bu tarihten önce erkeklerin hemşire unvanıyla çalışması hukuken mümkün değildi. Yani mesleğin cinsiyeti, devlet eliyle de pekiştirilmişti.
Yükseköğretim mezunu kadınlar bile eşit kazanamıyor
TÜİK ve BM Kadın Birimi’nin ortaklaşa hazırladığı “Türkiye’de İstatistiklerle Kadın 2024” raporuna göre, yükseköğretim mezunu kadınlar erkeklere kıyasla %17,4 daha düşük ücret alıyor. Tıp da bunun istisnası değil. Aynı pozisyonda, aynı yıl deneyimiyle çalışan kadın ve erkek doktor arasında ücret farkı, dünya genelinde belgelenmiş bir gerçek.
Kadının uzmanlığına duyulan güvensizlik tek başına sembolik değil; maaş bordrosuna da yansıyor. Hemşire sanılmak, terfi alamamak, hastaların erkek doktordan ikinci görüş istemesi… Bunların hepsi ayrı ayrı “küçük” görünüyor. Bir araya geldiklerinde ise bir kadın hekimin kariyerini şekillendiren görünmez bir duvar oluşturuyor.
Değişmesi gereken ne?
Önce dil. Sonra zihniyet. Sağlık ortamında “hemşire hanım” diye seslenmeden önce bir an durup bakmak, sormak; o kadar basit ama o kadar da köklü bir alışkanlık değişikliği gerektiriyor ki. Çünkü dil, görmezden gelmenin en kibarca yapılan biçimidir. Kadın doktorlar bu soruyla yüzleşmek zorunda kalmamalı: “Benim burada olmam seni şaşırttı mı?” Erkek hemşireler de kendi mesleklerini açıklamak durumunda bırakılmamalı. İkisi de aynı zihinsel haritanın mağduru. O harita ki cinsiyeti mesleğe yapıştırır, mesleği de cinsiyetle tanımlar.
Tıbbın yarısı kadın ve bu yarısı hâlâ her gün kendini ispat etmek zorunda hissediyor. Bu, yalnızca bir haksızlık değil; aynı zamanda hepimizin kaybı. Çünkü bir kadın doktor hemşire sanıldığında kaybeden sadece o kadın değil; güvendiğimizi sandığımız sistemin kendisi.
Kaynakça:
Medimagazin. (2024, 24 Haziran). Türkiye’de hekimlerin yüzde 46’sı, sağlık çalışanlarının yüzde 65’i kadın.
Dünya Sağlık Örgütü. (2024). Sağlık ve bakım iş gücünde toplumsal cinsiyet verileri. Aktaran: SKD Türkiye / Eşit Adımlar, 2024 toplumsal eşitsizlik istatistikleri.
TÜİK & UN Women Türkiye. (2025, 6 Mart). Türkiye’de İstatistiklerle Kadın 2024. Veriportalı.
Wikipedia. (2022, Kasım). Tıp mesleğinde cinsiyet ayrımcılığı.
Koç Üniversitesi Kadın Araştırmaları Merkezi. (2020). Hemşirelik mesleğinin cinsiyeti olur mu?
Malumatfuruş. (2021, 12 Mayıs). Erkek hemşirelere hemşir denildiği iddiası.
