Hepimiz biliyoruz o hikâyeyi: Üvey annesi tarafından ezilen, ablalarının gölgesinde küçümsenen, ev işlerinin yüküyle boğuşan güzeller güzeli Sindrella… Kaçmak istedi, defalarca düşündü ama yapamadı. Çünkü kurtuluşu kendi ellerinde değil, bir erkeğin ellerinde sandı. Bir gün bir prens gelip onu bulacak, hayatını değiştirecek diye bekledi.
Ne yazık ki bu sadece Sindirella’nın değil, onun masalıyla büyüyen biz kadınların da hikâyesi oldu. Çocukken bilinçaltımıza işlenen bu anlatı, büyüdüğümüzde de peşimizi bırakmadı. Bugün hâlâ pek çok kadının yaşadığı gizli korkunun adı var: “Sindrella Kompleksi.”
Sindrella Kompleksi nedir?
Amerikalı yazar Colette Dowling, 1981’de yayımlanan kitabında bu kavramı “başkaları tarafından bakılma isteği” olarak tanımladı. Yani kadınların bağımsız olmaktan, tek başlarına karar vermekten kaçınarak güçlü bir erkeğin kanatları altında yaşamayı tercih etmeleri… Üstelik bu durum sadece romantik ilişkilerde değil; iş hayatında, sosyal ilişkilerde ve kadının kendi potansiyelini gerçekleştirme biçimlerinde de karşımıza çıkıyor.
Çünkü biz daha küçükken o mesajı aldık: Kadın korunur, erkek kurtarır. Masallarda, çizgi filmlerde, filmlerde hep aynı hikâye döndü durdu. Kadın edilgendi ve mutluluk dışarıdan gelecek bir kurtarıcıya bağlıydı. Biz de bir noktada bu düşünceyi içselleştirdik.
Kaderinden kaçamayan kadınlar
Pek çok kadın, kendi hikâyesini yazmak yerine başkalarının kurguladığı rolü üstleniyor. Küçüklüklerinden itibaren kız çocukları bebeklerle oynarken anneliğe hazırlanıyor, erkek çocukları kahramanlık oyunlarıyla güç ve özgüven kazanıyor. Kız çocuğu arabayla oynamak isterse ayıplanıyor, eline hemen bir bebek tutuşturuluyor. Sokakta koşup kavga eden erkek çocuklarına bakarken, camdan bakan küçük kızın payına sadece sessiz bir imrenme düşüyor.
Büyüdüğümüzde de farkına varmadan aynı masalı devam ettiriyoruz. Üniversiteye giden genç kadın, ailesi tarafından “tek başına yaşayamaz” diye kısıtlanıyor. İş hayatına giren kadın, yükselmek için ne kadar çalışırsa çalışsın, bir noktada “evlense de kafası rahat etse” diye düşünülüyor. Aşkta ise güçlü ve koruyucu erkek arayışının altında, içimize işlenmiş o eski masal yatıyor.
Böylece rollerin gölgesi iş hayatına, ilişkilerimize, hatta kendi kendimize bakışımıza sızıyor. Kendi gücünü görmezden gelen, başarısını küçümseyen, hep “daha iyisini yapacak biri”nin varlığına inanan kadınların hikâyeleri böyle başlıyor. Erkekler ise sürekli “kurtarılması gereken” kadınlar arıyor. Hepimiz farkında olmadan masalın içinde sıkışıyoruz.
21. yüzyıl sindrellaları
Bugün iş dünyasında hâlâ cam tavanlardan söz ediyoruz. Kadınların yönetici pozisyonlarına yükselmesi zor, maaşlar hâlâ eşit değil. Kadınlar çoğu zaman “bunu ancak bir erkek yapabilir” fikrine teslim oluyor. Hatta kendi başarılarını küçümseyip, elde ettikleri başarıyı “şans”a ya da “destek gördüğü birine” bağlama eğilimi gösteriyorlar. Çünkü bize böyle öğretildi.
Romantik ilişkilerde ise tablo pek farklı değil. Güçlü, zengin, koruyucu erkek hayali hâlâ çok yaygın. Popüler kültür de bu kalıpları öyle ustalıkla yeniden üretiyor ki, romantik komedilerde mutlu son hâlâ “doğru erkeği bulmak” üzerinden yazılıyor. Kadının kendi başına mutlu olması ihtimali neredeyse hiç işlenmiyor. Başroldeki kadınlar genellikle sakar, naif, çocuk gibi resmediliyor; tek başına hayatta kalamayacak kadar zayıf bir şekilde… Ve günün sonunda hep erkeğin kurtarışıyla “tamamlanıyorlar.”
Peki çıkış nerede?
Belki de tek çıkış yolu, masalı yeniden yazmak.
Düşünsenize, eğer biz bu hikâyeyi farklı okusaydık bugün hâlâ Sindrella Kompleksi’yle yaşayan kadınlar olur muydu? Belki de o cam ayakkabılar, bir prensi beklemek yerine, kendi ayaklarımızla yolumuzu bulmamız için bir işaret olurdu.
Kendi masalımızı kendimiz yazdığımız güzel günlere…
Kaynakça:
Akkaya Burcu. Academia. (2020) Sindirella Kompleksi (Cinderella Complex). In Academia. https://www.academia.edu/44075015/Sindirella_Kompleksi_Cinderella_Complex_
Colette Dowling. (1981) The Cinderella Complex: Women’s Hidden Fear of Independence
TarihObası. YouTube. (26 Mayıs 2021) Sindrella Kompleksi-Çağdaş Kadının Bağımsızlık Korkusu https://www.youtube.com/watch?v=COe_Wa9eFrY&t=1713s
