18 Haziran 1983’te, NASA’nın yedinci mekik görevi STS-7 için Challenger fırlatılmaya hazırlanıyordu. Beş kişilik mürettebat arasında Kaliforniyalı fizikçi Sally Ride da vardı. Böylece Ride, uzaya çıkan ilk Amerikalı kadın olarak tarihe geçti. O zamana dek yalnızca iki kadın uzaya çıkabilmişti: Sovyet kozmonot Valentina Tereşkova (1963) ve Svetlana Savitskaya (1982). ABD’li kadınlar içinse bu yolculuk, önyargılar ve tuhaf gaflarla dolu zorlu bir sürecin ardından mümkün olabildi.
Barbie’den kozmetik paketine
1965’te piyasaya çıkan astronot barbie bebekler, kadın astronotlara dair toplumsal beklentileri yansıtıyordu. Bir astronot adayı o dönemi şöyle anlatıyordu: “Katolik okulunda okuyorsunuz ve kadınların sadece birkaç görevi olduğuna inanıyorsunuz. Kadının başlıca rolü anne ve ev kadını olmaktı. Bu, yıllar boyunca beynimize işlendi. Dolayısıyla diş hekimi ya da sekreter bir kadın görmek çok sıra dışıydı.”
Gerçek kadın astronotlar göreve seçildiğinde NASA onlara rimel, far ve ruj içeren “Kişisel Tercih Paketleri” hazırladı. Astronot Kathryn Sullivan, “Sadece makyaja ayrılmış bir paket hazırlanması, birilerinin bizi erkek meslektaşlarımız kadar görev odaklı görmediğini düşündüğünü gösteriyordu.” diye eleştirdi. Sally Ride ise makyaj yapmadı bile. Rhea Seddon ise “Uzaydayken fotoğraflarım çekilecekse geri planda kalmak istemedim ve bazı temel makyaj malzemeleri istedim. Uzay fotoğraflarında biraz ruj ve far sürmüş tek uzay yolcusu olmadığımı görmek ilginçti.” diyerek azınlıkta kalan farklı bakış açısını dile getirdi.
NASA’nın ilginç gafı: 100 tampon
Hazırlık sürecindeki en dikkat çekici gaflardan biri, kadınların biyolojik gereksinimlerine dair bilgisizlikti. NASA mühendisleri, Ride’ın kişisel kitine yaklaşık 100 adet tampon koyarak “Bu yeterli olur mu?” diye sordu. Ride, kahkahayla “Hayır, hayır” diyerek cevap verdi. Sullivan, “NASA’nın mühendislik bilgisi uzaya çıkmaya yetiyordu ama kadınların adet döngüsünü bile bilmiyorlardı” diyerek o dönemdeki yaklaşımı özetledi.
Görsel kaynak: bbc.com
Giysiler, ekipmanlar ve “doğru donanımlar” yanılgısı
NASA, erkek astronotlar için tasarlanmış giysileri kadınlar için de yeniden uyarlamak zorunda kaldı. Kadınların boyları ve yapıları da farklı olduğu için yeni Maksimum Emicilik Giysileri (MAG) üretildi. 1978’de göreve seçilen altı kadın Sally Ride, Judy Resnik, Anna Fisher, Kathryn Sullivan, Shannon Lucid ve Rhea Seddon başlangıçta şüpheyle karşılandı.
Bir astronot ve eski savaş pilotu o günleri şöyle anlatıyordu: “Hem ben hem de ordudaki çoğu kişi bu insanların bu kadar farklı bir dünyaya nasıl adapte olacağı konusuna kuşkuluyduk. Bizim için aynı dünyaydı, yüksek performanslı hava araçları uçuruyorduk. Bu insanların da çok fazla katkıda bulunduğunu fark etmem uzun sürmedi. İlk görevimde Resnik ile, uzaya çıkan ikinci kadınla birlikteydim. Çok sevmiştim.”
Uzay mekiği astronotu ve eski savaş pilotu Mike Mullane, “Kadınların bu dünyaya uyum sağlayacağını sanmıyorduk. Ama kısa sürede çok şey kattıklarını gördüm. Judith Resnik’i çok sevdim. Sally Ride da gerçekten doğru niteliklere sahip olduğunu gösterdi.” diyerek önyargılarını yıllar sonra itiraf etti.
Uzay yolculuğunda çeşitliliğin kapısı açıldı
Seçilmeleri bile büyük bir engeli aşmak anlamına gelen bu kadınlar, başarılarıyla önyargıları yıktı. Lucid beş kez uzaya çıktı ve 1996–2007 arasında bir kadının uzayda geçirdiği en uzun süre rekorunu kırdı. Sullivan ise uzay yürüyüşü yapan ilk Amerikalı kadın oldu ve Hubble Uzay Teleskobu’nun tamirinde görev aldı.
Aktris Nichelle Nichols’ın (Uzay Yolu dizisindeki Teğmen Uhura) NASA’nın çeşitlilik kampanyalarına destek vermesiyle farklı etnik kökenlerden kadınlar da astronot programına katılmaya başladı. Judith Resnik, Mae Jemison ve günümüzde Jasmin Moghbeli ile Loral O’Hara gibi isimler, “doğru yeteneklerin” artık sadece beyaz erkeklere ait olmadığını kanıtladı.
Bugün NASA’da kadın astronotlar, mühendisler ve uçuş direktörleri uzay görevlerinin ayrılmaz bir parçası. Sally Ride’ın öncülüğünde atılan adımlar, yalnızca kadınların değil, her kökenden insanın uzaya giden yolda yer bulmasını sağladı.
Kaynakça:
BBC News Türkçe. (2025 13 Eylül) Makyaj malzemeleri ve tamponlar: NASA kadın astronotlara nasıl hazırlandı? https://www.bbc.com/turkce/articles/clylnxj4delo
Ceren Ekşi. (2025 6 Eylül) Nasanın tarihini değiştiren kadın. NTV https://www.ntv.com.tr/dunya/nasanin-tarihini-degistiren-kadin,dW4edrtVPkWxkf541VTQjA
Kapak görseli: ntv.com.tr
