Türkiye’de LGBTQIA+ bireylere ve topluluklarına yönelik engeller son günlerde yeni bir boyut kazandı. Kaos GL‘nin Instagram hesabı ve İstanbul Pride, İstanbul Trans Pride, Ankara Pride ve İzmir Pride hesapları ile birlikte birçok aktivistin kişisel hesapları geçtiğimiz günlerde Türkiye’den erişime kapatıldı. Instagram platformu tarafından kullanıcılara gönderilmiş bildirimde ise kararın “millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması” gerekçesiyle hayata geçirildiği ve hesapların yalnızca Türkiye’den görüntülenemeyeceği belirtildi.
Son gelişme geçtiğimiz haftalarda art arda gelen erişim engellerinin bir adım ilerisi olarak değerlendirilebilir. Daha önce de çeşitli LGBTQIA+ derneklerinin sosyal medya hesapları ile KaosGL.org internet sitesinin erişime kapatılmış olmasıyla Onur Ayı kapsamında bu gibi engellerle karşılaşmaya alıştırılmış, ayrıca komünitenin sıklıkla kullandığı flört uygulamalarına yönelik toplu erişim engelleri gündeme gelmesiyle sonraki adımı bekler duruma gelmiştik. Bu şekilde sadece haber üreten resmi ve gayri resmi kurumlar değil, topluluk içerisinde iletişimin sürdürüldüğü ve dayanışma ağlarının aktif olduğu güvenli alanlar da hedef alınmış oldu.
Peki dijital parmaklıklar sığınak mı, hapishane mi?
Dijital platformlar artık yalnızca içerik paylaşımının yapıldığı mecralar değil; haber alma, örgütlenme, dayanışma ve görünür olmanın önemli parçaları. Erişim engelleri yalnızca teknik bir düzenleme olarak değil, kamusal alana katılımı etkileyen politik ve sosyolojik bir gelişme olarak da değerlendirilmelidir. Feminist ve marksist kuramların da uzun yıllardır dikkat çektiği “kamusal alanda kimin konuşabildiği” sorusu, sosyal medya çağıyla birlikte dijital platformlara da taşınmış durumda.
Benzer biçimde kuir teoride de görünürlüğün yalnızca temsilden ibaret olmadığı; güvenli ilişki ağları kurabilmek ve deneyim paylaşabilmenin temel koşullarından biri olduğu vurgulanmaktadır. Aktivist bireyler ve kuruluşların birebir olarak yargı önünde ve ana akım medyada hedef alınması son yıllarda karşı karşıya kaldığımız durumlarken, Instagram tarafından da birer hedef haline getirilip hesaplarının üzerine resmen siyah bant çekilmesi gerçekten şaşırtan bir olgu.
Ve sahne biter, dayanışmanın üzerine perde iner…
Özellikle LGBTQIA+ bireyler açısından sosyal medya hesapları ve dijital uygulamalar, yalnızca paylaşım yapılan platformlar değil; gerek sağlıkla gerekse güvenlikle ilgili bilgiye ulaşmanın, topluluk hissinin temelini oluşturmanın ve yardımlaşmanın yapıtaşlarını oluşturuyor. Bu sebeple hesapların veya tanışma uygulamalarının erişiminin engellenmesi kullanıcıların çevrimdışı deneyimini de doğrudan etkileyen sonuçlar doğurabiliyor, toplumsal bir ötekileştirme ile bireyi yalnız bırakabiliyor. Flört ve arkadaşlık uygulamalarına getirilen erişim engelleri bu durumu yalnızca bireylerin ve toplulukların ifade özgürlüklerini değil, varoluş özgürlüklerini de kısıtlayan bir olgu olarak yorumlayabiliriz.
Diğer bir taraftan sosyal medya şirketleri bu tür uygulamaların çoğunu ilgili ülkelerden gelen yasal talepler doğrultusunda hayata geçirdiklerini ve hukuki süreç dolayısıyla erişim engeli getirildiğini ifade ediyor. İçerik takip süreçleri ile devletlerin hukuki talepleri arasındaki ilişkinin nasıl işletildiği konusu ise uzun bir süredir uluslararası tartışmalarda konu başlığı olarak anılıyor.
Görünmez kahramanlar peruklu, ojeli, sakallı; ve susmaya niyetli görünmüyorlar
Günümüzde yaşanan erişim engelleri yalnızca birkaç sosyal medya hesabının görünmez ve sessiz hale gelmesiyle sınırlı bir gelişme olarak okunmuyor. Bu gelişmeler aynı zamanda dijital kamusal alanda hangi seslerin daha görünür olabileceği, hangilerinin susturulmaya yatkın olduğuna dair tartışmalara da yol açıyor. Haberleşme hakkı, ifade özgürlüğü, kuir bireyin varoluş hakkı ve dayanışmanın geleceği erişim engelleri tartışmasının merkezinde bir süre daha yer almaya devam edecek gibi görünüyor.
Kaynakça:
