Medyada kadın suçluluğu
Toplumsal cinsiyet kurguları içinde kadın kimliği; tarihsel ve kültürel olarak uysallık, bakım verme, pasiflik, duygusallık ve şiddetten tamamen uzak durma gibi idealize edilmiş normlarla ilişkilendirilir. Eril tahakküm, bu makbul kadınlık kalıpları üzerinden toplumsal alanda kendi meşruiyetini kurar ve sınırlarını çizer. Bu sosyolojik çerçevede bir kadının suça karışması veya şiddet eyleminin faili haline gelmesi, yalnızca hukuksal bir kural ihlali olarak değerlendirilemez. Bu durum, aynı zamanda eril tahakkümün inşa ettiği “zararsız kadın” mitinin çökmesi ve sistemin çizdiği sınırların açıkça ihlal edilmesi anlamına gelir. Medya ise bu “norm dışılığı” nesnel, yapıcı veya arka planı çözümleyen bir haber diliyle aktarmak yerine; toplumsal kabulleri sarsan bu durumu kolektif bir dehşet ve sansasyon unsuru olarak kurgulama eğilimi gösterir. Böylece kadının eylemi, bireysel bir suç olmanın ötesine geçerek eril düzenin zihniyetinde bir “şok” ve sansasyonel bir temsil nesnesine dönüştürülür.
Feminist kriminoloji ve “Çifte sapma” kuramı
Feminist kriminoloji, suçu inceleyen geleneksel suç teorilerinin eril merkezli yaklaşımını eleştirerek gelişmiştir. Frances Heidensohn ve Carol Smart gibi öncü teorisyenler, suç işleyen kadınların medya ve yargı mekanizmalarında “çifte sapma” (double deviance) mekanizmasıyla karşı karşıya kaldığını savunur. Bu kurama göre kadın fail; hem yasayı ihlal ettiği için “suçlu” hem de eril tahakkümün kendisinden beklediği geleneksel kadınlık rollerinin dışına çıktığı için “toplumsal norm sapkını” olarak konumlandırılır ve çifte bir yargılamaya tabi tutulur.
Medyadaki temsil pratiklerinde çifte sapma olgusu açıkça gözlemlenir. Erkek faillerin karıştığı şiddet eylemleri sıklıkla “öfke patlaması” veya “anlık bir psikolojik kriz” olarak sunularak bireyselleştirilirken; kadınların fail olduğu durumlarda medya dili failin anneliğine, evliliğine, yaşam tarzına ve cinselliğine yoğunlaşır. Suçun kendisinden ziyade, failin “ideal kadınlık” kalıplarından ne kadar uzaklaştığı merkeze alınır.
Türkiye’deki olaylar ve medya dili analizi
Türkiye’deki adli vakalara bakıldığında medya dilinde kurumsallaşan eril tahakkümün belirgin örnekleriyle karşılaşılır. Kendisine yönelik sistematik şiddet ve tecavüz eylemine karşı özsavunmada bulunan Nevin Yıldırım vakası buna önemli bir örnektir. Nevin Yıldırım haberleri sürecinde medyanın bir bölümü, eylemin arkasındaki sistematik baskıyı ve psikolojik arka planı çözümlemek yerine; olayın magazinel yönlerine, mahalle ölçeğindeki söylemlere ve sansasyonel detaylara odaklanan bir dil kullanmıştır.
Görsel Kaynağı: ekmekvegul.net
Benzer bir durum, fuhuştan ve şiddetten kaçınmak adına özsavunma hakkını kullanan Çilem Doğan vakasında da gözlemlenmiştir. Akademik ve bilimsel makalelerde de vurgulandığı üzere, Çilem Doğan vakasına ilişkin medya dili tahlil edildiğinde, maruz kalınan ağır şiddet döngüsünü görünmez kılarak faili doğrudan “cani” vurgusuyla etiketleyen habercilik anlayışının varlığı dikkat çeker
Sonuç olarak kadın suçluluğu, toplumsal cinsiyet rolleri ve medya etiği kesişiminde incelenmesi gereken karmaşık bir alandır. Kadınların suça karıştığı vakaları sadece “toplumsal sınırlardan sapma” temalı sansasyonel içeriklere dönüştürmek, suçun arkasındaki yapısal dinamiklerin ve sistemik şiddet döngülerinin görünmesini engeller. Medyanın bu alanda eril tahakkümün taşıyıcısı olmayı bırakıp daha nesnel, etik ve kriminolojik gerçekliklerle uyumlu bir dil benimsemesi toplumsal adalet açısından kritik bir gerekliliktir.
Kaynakça:
- Smart, C. (1976). Women, Crime and Criminology: A Feminist Critique. Routledge.
- Heidensohn, F. (1985). Women and Crime. Macmillan.
- Zeran, A. T. Katil kadınlar (E. Ergen, Çev.). Sel Yayıncılık.
- Bourdieu, P. (2001). Eril Tahakküm. Bağlam Yayınları.
- Yıldırım, N. (Vaka örneği haber analizi): Habertürk Gündem
- Doğan, Ç. (Vaka örneği medya analizi makalesi): DergiPark Makale Erişimi
