Yazar:Zeynep Ceren Korkmaz• Eylül 17, 2026• 9:11 am• Kültür-Sanat

Hatırlamak için ıslak bir zemin: Yasemin Özcan’ın sanatı

Yasemin Özcan’ın sanatında kadınlık, hafıza, göç ve kuşaklararası aktarım

Yasemin Özcan’ın Arter’de 2024–2025 yıllarında gerçekleşen Islak Zemin sergisi, seramiği yalnızca bir malzeme olarak değil; hafızanın, kadınlık deneyiminin, göçün ve gündelik hayatın izlerini taşıyan bir yüzey olarak ele alıyor. Sanatçının kendi sözleriyle seramikle ilişkisinin dönüşümü, kadınlıkla kurduğu ilişkinin dönüşümünden bağımsız değil. Sergi, tam da bu kesişimde, hatırlamanın ne anlama geldiğini soruyor.

Seramiğin “dişil” hikâyesi

Özcan, seramik eğitiminin ardından uzun süre farklı malzemelerle çalıştığını ve seramiğin onun için diğer malzemeler gibi kavramsal bir malzemeye dönüşmesinin zaman aldığını anlatıyor. Bu dönüşümde, seramiğin mutfakla ve “dişillikle” kurduğu geleneksel ilişkinin de etkili olduğunu söylüyor. Kendi kadınlığıyla kurduğu ilişkinin değişmesiyle seramikle ilişkisinin de dönüştüğünü ifade ediyor. Bu nedenle Islak Zemin yalnızca seramik üzerine bir sergi değil. Malzemenin tarihsel olarak yerleştirildiği cinsiyetli alanları da görünür kılıyor. Serginin adı da buradan genişliyor: banyo, mutfak, koridor ve mimarinin diğer “ıslak zeminleri” gündelik hayatın mekânlarına dönüşürken, Özcan bu alanların kadınlarla kurduğu ilişkiyi sorguluyor.

Mutfaktan mülkiyete

Yasemin Özcan’ın sergi üzerine konuşurken yaptığı en çarpıcı bağlantılardan biri, kadınların taşınmaz mülkiyetindeki konumu ile mutfak ve banyoların “kadınların iktidar alanı” olarak kabul edilmesi arasındaki ilişki. Bu alanlarda karo seçimlerinin dahi çoğu zaman kadınlara bırakılmasını örnek veriyor. Burada ev, yalnızca özel alan olmaktan çıkıyor. Kimin karar verdiği, kimin kullandığı ve kimin o alanda kendine ait bir yer bulabildiği sorularını beraberinde getiriyor. Islak Zemin yerleştirmesindeki derzlerden yükselen kelimeler de bu sıkışmışlığın içinden çıkan başka bir ses gibi düşünülebilir. Sanatçı, küçük ve sınırlı alanlardan yükselen bu sözcükleri “kaçınılmaz” bir filizlenme ihtimaliyle ilişkilendiriyor.

Hafızayı aşındırmak

Serginin merkezindeki meselelerden biri hafıza. Özcan, Her Şeyi Hatırlamak Bir Tür Deliliktir işinin çıkışını “Neyi hatırlıyoruz, neyi unutuyoruz, niye unutuyoruz?” sorularıyla açıklıyor. Burada hatırlamak pasif bir eylem değil. Sanatçı, metinleri seramik tabletlerin yüzeyine boya olarak uygulamak yerine yüzeyi aşındırarak yerleştiriyor. Ona göre bu yöntem, hatırlananların bedenimizde bıraktığı iz gibi malzemenin hafızasına nüfuz ediyor. Kendi ifadesiyle bu süreç bir tür “otobiyografik arkeolojik kazı”ya dönüşüyor.

Üç kuşak kadın, üç farklı hafıza

Bu hafıza meselesi V Yakada daha doğrudan kadınlık deneyimine bağlanıyor. Sergiye eşlik eden yayında yer alan kurmaca metin, üç farklı kuşaktan kadın karakterin tanıklıkları üzerinden kuruluyor. Özcan, çalışmayı üç nesil kadınlık aktarımı üzerinden tarif ediyor ve bunu anneanne, anne ve torun arasındaki giysi, beden, arzu ve modernleşme ilişkileriyle sembolleştiriyor. Böylece kadınlık tek bir deneyim olarak değil, kuşaklar arasında aktarılan, değişen ve yeniden kurulan bir hikâye olarak karşımıza çıkıyor.

Taşınan nesneler, taşınan hafıza

Islak Zemin aynı zamanda göçü yalnızca insanların hareketi üzerinden düşünmüyor. Sergide farklı coğrafyalardaki zanaat atölyelerinden seçilen seramik formlar bir araya geliyor. Özcan, bu nesnelerin taşınmasını bir tür göç olarak düşündüğünü ve formların kendi hafızalarını yanlarında taşıdığını söylüyor.

Serginin genel çerçevesi de insanın toprakla, hatırlamanın dille ve otobiyografinin kurguyla ilişkisi üzerinden nesiller arası aktarım, göç ve kimlik inşına odaklanıyor. Belki Islak Zeminin en güçlü sorusu bu yüzden “Ne hatırlıyoruz?” kadar “Neyi taşıyoruz?” da olabilir.

Toprak, seramik, ev, beden, dil ve nesneler; geçmişin yalnızca anlatılmadığı, yüzeylere kazındığı bir hafıza alanında buluşuyor. Özcan’ın sergisinde kadınlık da bu hafızanın dışında değil; aksine kuşaktan kuşağa aktarılan, kimi zaman aşınan, kimi zaman yeniden filizlenen katmanlarından biri.

Kaynakça: