Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, 81 ilin Valiliklerine gönderdiği yazıya göre; 21 yaşın altındaki trans bireyler artık cinsiyet uyumu için kullanılan hormon tedavilerine ulaşamayacak. Bu karar, yalnızca tıbbi bir düzenleme değil, aynı zamanda bireyin kimliğini ve yaşama hakkını doğrudan hedef alan bir kısıtlama olarak değerlendiriliyor.
Kısıtlamanın kapsamı ve çelişkiler
Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu tarafından getirilen bu kısıtlama sadece trans bireyleri kapsıyor. Aynı ilaçlar kısırlık, kanser, erken ergenlik, endometriosis için reçete edilebiliyor. Kararın gerekçesi ise 2025 yılının “Aile Yılı” olarak belirlenmesi ve trans bireylerin hormon tedavilerinin, “kültürel ve manevi değerlere tehdit” olarak tanımlanması üzerine.
Tepkiler açısından değerlendirme
Türk Tabipleri Birliği ve Türkiye Psikiyatri Derneği’nin ortak açıklamasına göre, bu düzenleme bilimsel ilkelere, tıbbi etiğe ve sağlığa erişim hakkına açıkça aykırı. Açıklamada ayrıca, ulusal ve uluslararası tıp kuruluşlarının hormon tedavileri ile ergenlik baskılayıcı ilaçların, uzman klinik ekip gözetiminde ve bireyin yararına olacak şekilde uygulanmasını önerdiği vurgulandı.
Görsel Kaynağı: t24.com.tr
Türkiye LGBTQIA+ Tıp Öğrencileri Ağı, hormonlara erişimin aniden kesilmesinin ciddi fiziksel ve zihinsel sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle “merdiven altı yollarla ya da kayıt dışı tedavilerin artabileceğini” vurguluyor.
Gazi Üniversitesi’nde psikiyatri profesörü olan ve uzun yıllardır LGBTİ+ bireylerle çalışan Prof. Dr. Selçuk Candansayar, “Eğer cinsiyet geçiş klinikleri, psikiyatrlar ve endokrinologlar siyasi baskı altında olmasaydı bu reçete gerekliliği son derece doğru bir uygulama olabilirdi. Ancak mevcut koşullarda, birçok trans birey, kendi imkânlarıyla temin ettikleri bu hormon tedavilerini tek çıkış yolu olarak görüyor.” ifadelerini dile getirdi.
Avrupa Uluslararası Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İnterseks Derneği (ILGA), ilaç kısıtlamasının özellikle yoksul trans bireylerin ilaçlara erişimine zarar vereceğini söylüyor. Kaos GL‘den İnsan Hakları Uzmanı Defne Güzel, “Zaten Türkiye’de cinsiyet uyum süreci koşulları ve cinsiyetin hukuken tanınması süreçleri oldukça zor işliyor. İlaçların kısıtlanması bu zorluğu pekiştiriyor” yorumunu dile getirdi. Transgender Avrupa ve Merkez Asya (TGEU) ise bu uygulamanın derhal geri çekilmesi için Türkiye’ye acil çağrıda bulunuyor.
Ayrıca, Equaldex gibi hak temelli platformlar, Türkiye’yi “trans bireylerin hormon erişimini yasaklayan ülkeler” kategorisine ekledi. Bu gelişmeler, yalnızca iç hukuku değil, Türkiye’nin uluslararası imajını ve insan hakları karnesini de doğrudan etkiliyor.
Hukuki boyut: Hak ve özgürlükler üzerinden değerlendirme
Trans bireylerin hormon tedavisine ulaşmasını engelleyen bu düzenleme, temel hak ve özgürlükler kapsamında tartışmalara yol açıyor. Eşitlik, bireysel özerklik ve beden bütünlüğü, modern hukuk sistemlerinin en önemli ilkelerinden biri.
Görsel Kaynağı: pembehayat.org
Hukukta genel kabul gören prensiplerden biri, reşit bireylerin kendi bedeni ve yaşamıyla ilgili kararları kendilerinin alabilmesidir. Türkiye’de 18 yaşına ulaşan bireyler; oy kullanma, evlenme, askerlik yapma gibi toplumsal ve hukuki sorumluluklar üstlenebiliyor. Buna rağmen, aynı yaştaki başka bir bireyin kendi cinsiyet kimliğiyle uyumlu tıbbi bir tedaviye erişememesi, hak ve yetkiler arasında açık bir tutarsızlık ortaya koyuyor.
Trans bireyler için psikososyal etkiler ve sağlık sonuçları
Hormon tedavisine erişimin engellenmesi, genç trans bireyler için son derece travmatik bir deneyim olabilir. Kendi cinsiyet kimliğiyle uyumlu bir yaşam sürememek; günlük hayatta sürekli bir uyumsuzluk hissi, toplumsal yabancılaşma ve yoğun psikolojik baskı yaratır. Bu durum, depresyon, anksiyete bozuklukları, intihar düşünceleri ve girişimleri ile toplumsal izolasyon gibi ciddi ruhsal sorunlara yol açabilir.
Sonuç olarak, kimliğini yaşayamamak, yalnızca bireysel bir sorun değil; aynı zamanda toplumsal çeşitliliğin bastırılması ve farklı kimliklerin kamusal alandan dışlanması anlamına gelmektedir.
Kaynak:
