Bir kız çocuğuna “uslu ol”, “sesini yükseltme”, “ayıp”, “hanım hanımcık davran” dediğimizde yalnızca o anki davranışını düzenlediğimizi düşünüyoruz. Oysa çocuklukta tekrar edilen bu cümleler, zamanla kız çocuklarına hangi davranışların “kabul edilebilir” olduğunu öğreten bir sisteme dönüşüyor.
Erkek çocuğunun öfkesi çoğu zaman “enerji”, ısrarı “kararlılık”, yüksek sesi “özgüven” olarak okunurken; kız çocuğunun aynı davranışları “şımarıklık”, “agresiflik” ya da “terbiyesizlik” olarak değerlendirilebiliyor.
Görsel Kaynağı: thewalrus.ca
Çocukken öğretilen itaat
Araştırmalar da toplumsal cinsiyet rollerinin aile içinde erken yaşta öğrenildiğini gösteriyor. Ebeveynlerin çocuklarına verdikleri mesajlar, davranışları ve beklentileri toplumsal cinsiyet algılarının oluşmasında önemli rol oynuyor. Daha da çarpıcısı, 2025 tarihli bir araştırma, kızların çocuklukta erkeklerden daha özgüvenli olabildiğini, ancak yaş ilerledikçe bu farkın tersine dönebildiğini ortaya koyuyor. Yani mesele yalnızca “kız çocukları daha sessiz yetiştiriliyor” değil. Kız çocuklarına kendilerini ne kadar gösterebileceklerinin öğretilmesi.
Kadınlardan çocukken sessiz olmalarını, gençken makul davranmalarını, yetişkinlikte ise “fazla” olmamalarını bekliyoruz. Sonra aynı kadınlardan özgüvenli olmalarını, liderlik etmelerini, fikirlerini savunmalarını ve gerektiğinde güçlü durmalarını istiyoruz.
Düzeltmeler yetişkinlikte de devam ediyor
Çocukken “uslu ol” diyen ses, yetişkinlikte bazen “abartma”, “sakin ol”, “çok konuşuyorsun”, “millet ne der?” ya da “biraz hanımefendi gibi davran” biçimine bürünüyor. Bunun popüler kültürde sıkça hatırlanan örneklerinden biri, Miley Cyrus ve Liam Hemsworth’ün 2019’daki Avengers: Endgame galasında yaşadığı kısa an. Kırmızı halıda Cyrus, Hemsworth’ü şaka yollu yalamaya çalışırken Hemsworth’ün verdiği tepki sosyal medyada uzun süre tartışıldı. O an Hemsworth’ün Cyrus’a “Could you behave for once?” (Bir kez olsun düzgün davranabilir misin?) dediği öne sürüldü; ancak videodaki ses yeterince net olmadığı için bu sözün kesin olarak söylendiğini doğrulamak mümkün değil.
Görüntüler ise yıllar içinde özellikle “partnerini başkalarının yanında utandırmak ya da davranışlarını kontrol etmeye çalışmak” üzerinden yeniden yorumlandı. Cyrus’un olayın ardından değişen yüz ifadesi de bu tartışmaların bir parçası oldu. Ancak birkaç saniyelik bir görüntüden ilişkinin bütünü hakkında kesin bir yargıya varmak mümkün değil.
Görsel Kaynağı: www.usmagazine.com
“Oturmasını kalkmasını bilen kadın”
Partnerine “sakin ol” demek, onun öfkesini veya üzüntüsünü küçümsemek, “bunu bu kadar büyütme” diyerek duygusunu geçersizleştirmek de benzer bir mekanizmanın parçası olabilir. Duyguların geçersizleştirilmesi üzerine yapılan araştırmalar bunun psikolojik sıkıntıyla ilişkili olabileceğini gösteriyor.
Belki de kız çocuklarına yıllardır yanlış şeyi öğretiyoruz. Onlara “uslu ol” diyerek aslında uslu olmayı değil, rahatsız etmemeyi öğretiyoruz. Çok gülme, çok konuşma, itiraz etme, öfkelenme, dikkat çekme, insanları rahatsız edecek kadar kendin olma. Sonra o kız büyüyor. İş yerinde fikrini söylediğinde “sert”, ilişkide sınır koyduğunda “zor”, öfkelendiğinde “abartılı”, kendini savunduğunda “agresif” bulunuyor. Çocukken öğrendiği ders, yetişkinlikte başka cümlelerle karşısına çıkıyor: “Biraz sakin ol.” “Bunu bu kadar büyütme.” “Neden böyle davranıyorsun?”
Kadınlardan özgüven istiyoruz ama özgüvenin gerektirdiği alanı onlara vermiyoruz.
Kaynakça:
- Brandão, T., et al. (2024). Perceived emotional invalidation, psychological distress and relationship satisfaction in couples: An actor-partner interdependence mediation analysis. Ispa – Instituto Universitário.
- Epstein, M., & Ward, L. M. (2011). Exploring parent-adolescent communication about gender: Results from adolescent and emerging adult samples. Sex Roles.
- Halpern, H. P., et al. (2015). Parents’ gender ideology and gendered behavior as predictors of children’s gender role attitudes. Sex Roles.
- Kerns, H. (2023, January 19). Miley & Liam’s body language in that viral video was awkward. Elite Daily.
- Jiang, Z., & Wang, R. (2025). Parents’ gender role attitudes and confidence. Applied Economics Letters.
Kapak Görseli: kidsstoppress.com
