Bu yazı, The Guardian’da Rahila Gupta tarafından kaleme alınan “Yes, women’s rights are under threat…” başlıklı makaleden hareketle hazırlanmış bir değerlendirme ve yorum metnidir.
2025 yılı, kadın hakları açısından hem derin gerilemelerin hem de beklenmedik direnç örneklerinin görüldüğü bir yıl olarak kayda geçti. Dünyanın farklı bölgelerinde, kazanılmış haklar saldırı altında kalırken feminist aktivistler ve topluluklar, her koşulda mücadeleyi sürdürmenin yollarını buluyor. The Guardian için yazan feminist aktivist Rahila Gupta, bu çelişkili manzarayı incelerken hem endişe veren gelişmeleri hem de umut veren direniş örneklerini gözler önüne seriyor.
Kürtaj yasakları, savaşlar ve otoriter rejimler
2025’te kadın hakları alanındaki gerileme dinamikleri, birçok ülkede belirgin şekilde hissedildi. ABD’de kürtaj haklarına yönelik kısıtlamalar yeniden gündeme gelirken Afganistan’da Taliban yönetimi kadın ve kız çocuklarına yönelik baskı politikalarını daha da sertleştirdi. Afrika’nın bazı bölgelerinde ve Haiti’de şiddet olayları kadınlar için günlük bir tehdit olmaya devam etti. Kazanılmış hakların geri alındığı bu süreçte, kadın hakları alanında küresel bir gerileme riski ortaya çıktı. Ancak bu baskılara rağmen, dünyanın birçok köşesinde kadınların hak mücadelesi susmadı; aksine farklı biçimlerde yeniden şekillendi.
El Salvador’da, hamilelik esnasında oluşan düşüklerin yasadışı kürtaj olarak değerlendirildiği ülkede, feminist avukatlar ve hak savunucuları hukuki yollarla 30–50 yıl hapis cezasıyla yargılanan 72 kadını serbest bırakmayı başardı. Bu, baskıcı yasalara karşı yaratıcı direnişin güçlü bir örneği oldu.
Baskıya rağmen kadınlar mücadeleden vazgeçmiyor
Rusya’da feminist gruplar ise savaş karşıtı bir sembol olarak Ukrayna bayrağının renklerini taşıyarak barış ve eşitlik taleplerini yükseltti. Kadınların bu barışçıl direnişi, yalnızca cinsiyet eşitliği için değil, aynı zamanda barış ve demokrasi için verilen mücadelenin de bir parçası olarak ön plana çıktı. İzlanda, kadın haklarının korunmasında ilham verici bir model sunmaya devam ediyor. Ülke, cinsiyet eşitliği endekslerinde üst sıralarda yer almasının ötesinde, bir zamanlar 1975’te gerçekleştirilen ve ülkeyi tamamen durduran kadın grevinin mirasını yaşatıyor. Bu eylem, kadın emeğinin görünürlüğünü artırarak eşit ücret yasalarının kabul edilmesine önayak olmuştu. Bugün de işverenlerin eşit işe eşit ücret politikalarını göstermelerini zorunlu kılan yasalar ve güçlü sendikal yapı, kadın haklarının ekonomik temellerini güçlendiriyor.
Görsel Kaynağı: msiunitedstates.org
Savaş ortasında feminist bir model
Belki de en dikkat çekici örnek, Suriye’nin kuzeydoğusundaki Rojava bölgesinde yaşanıyor. Savaşın tam ortasında, kadınlar hem yerel yönetimlerde hem de özel kadın meclislerinde aktif rollere sahip. Bu modelde, karar alma süreçlerinde erkeklerle eşit temsil sağlanıyor; şeriat temelli uygulamalar kaldırılıyor, çocuk evlilikleri, çok eşlilik ve namus cinayetleri gibi baskıcı uygulamalar yasaklanıyor. Burada kurulan paralel kadın kurumları, kadınların toplumsal yaşamda özgürleşmesi için araçlar sunuyor ve eşitlik ilkesini doğrudan yaşama geçiriyor. Ancak bu kazanımlar hem Türkiye’nin askeri saldırıları hem de merkezi Suriye yönetiminin şeriatçı politikaları nedeniyle ciddi tehdit altında.
Gupta; The Guardian’da ele aldığı “Yes, women’s rights are under threat around the world. But we’ve found hope in unlikely places.” başlıklı yazısıyla bu farklı coğrafyalardan örnekleri tek bir çerçevede birleştirerek; küresel gerilemeye rağmen kadın direnişinin var olduğunu ama bunun sürdürülebilirliği için uluslararası dayanışmanın elzem olduğunu vurguluyor.
Kadın hakları mücadelesi
Kadınların kazanılmış haklarını korumak ve daha da ilerletmek için gereksinim duyduğu şey; yalnızca yerel eylem değil, küresel ölçekte örgütlü ve sürekli bir feminist dayanışma.
Sonuç olarak 2025, kadın hakları mücadelesinin hem saldırıya uğradığı hem de yeniden şekillendiği bir yıl oldu. Baskıcı politikalar, savaşlar ve otoriter rejimler karşısında kadınlar, farklı stratejilerle haklarını savunmaya devam ediyor. Bu mücadelede zaferler küçük olsa bile umudun yeşerdiği yerler umut verici direniş örneklerini oluşturuyor.
Kaynak:
Gupta, R. (2025, December 31). Yes, women’s rights are under threat around the world. But we’ve found hope in unlikely places. The Guardian.
Kapak Görseli: hrw.org
