Tanım
Kent, sözlük anlamı olarak “nüfusun büyük bölümünün ekonomik faaliyet alanı olarak ticaret, sanayi, yönetim ve hizmetle ilgili işlerle geçimini sağladığı, toplumsal ve kültürel bir örgütlenmenin olduğu yerleşim alanı” şeklinde ifade edilir. Kadın dostu kent ise, bu örgütlenmenin toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifinde düzenlendiği, kadınların kentsel yaşamın tüm alanlarında eşit, güvenli ve aktif biçimde yer alabildiği yerleşim alanıdır.
Kentleşmenin kadınlar açısından zorlukları
Hızlı kentleşme ekonomik imkânlar sunsa da kaynaklara erişimdeki adaletsizlik ve kadınların karar alma mekanizmalarında geri planda kalması, kadınların kentteki yaşam koşullarını olumsuz yönde etkilemektedir. Kentlerin mevcut yapısı; kadınların güvenli ulaşım, bakım hizmetleri, sosyal olanaklar ve şiddetten korunma gibi temel ihtiyaçlarını yeterince karşılamazken bu eksiklikler eşitsizlikleri derinleştirdiği için yerelde kamu, belediyeler ve sivil toplumun iş birliğiyle kadın dostu kentler inşa edilmesi kritik önemdedir.
Kadın Dostu Kent kriterleri
Bir kentin “kadın dostu” olarak kabul görmesi için bazı kriterler ortaya konmuştur. BM Kadın ve Kız Çocuklarının İnsan Haklarının Korunması ve Geliştirilmesi Ortak Programı kapsamında hazırlanan rapora göre bu kriterler şu şekildedir;
- Yerel düzeyde kadınların önemli karar alma süreçlerinde var olmaları
- Yerel düzeyde eşitlik birimlerinin oluşturulması
- Toplumsal cinsiyet eşitliği istatistiklerinin oluşturulması ve raporlanması
- Bütçelemenin cinsiyete duyarlı bir şekilde hazırlanması
- Kadın sivil toplum örgütleri ile iletişim halinde olma
- Eşitlik planları
- Kadınlar için ulaşımın kolay hale getirilmesi
- Kadına karşı şiddetle mücadele ve güvenliğin sağlanması
Görsel Kaynağı: fikirturu.com
Kavramın ortaya çıkışı
Kadın dostu kent kavramı, 1994’te OECD’nin “kadınlar ve kentler” araştırmalarıyla gündeme gelmiş, 1995 Pekin Konferansı’nda kadınların yerel yönetimlerde temsili, 1996 Habitat II’de ise toplumsal cinsiyet eşitliği ve kentsel planlama tartışılmıştır. Sonraki yıllarda IULA’nın deklarasyonu, Avrupa Kentsel Şartları ve CEMR girişimleriyle kurumsallaşan bu yaklaşım, BM Ortak Programı çerçevesinde karar süreçlerine kadınların katılımı, eşitlik birimleri, cinsiyete duyarlı bütçe ve ulaşım gibi somut kriterlerle tanımlanmıştır.
Türkiye’de Kadın Dostu Kent için uygulamalar
2006–2014 yılları arasında BM Türkiye, Sabancı Vakfı ve İçişleri Bakanlığı iş birliğiyle yürütülen Kadın Dostu Kentler Ortak Programı kapsamında Van, Kars, Nevşehir, Şanlıurfa ve Trabzon gibi illerde toplumsal cinsiyet eşitliği eylem planları hazırlanmış ve yerel eşitlik mekanizmaları kurulmuştur
Sonuç
Kadın dostu kent yaklaşımı, toplumsal cinsiyet eşitliğini kentin her alanına yerleştirerek kadınların görünmezliğini ortadan kaldırır. Böylece kentler sadece barınılan değil, herkes için eşitlik ve özgürlük alanı haline gelir. Bunlara ek olarak, yerel demokrasiyi güçlendirir ve sürdürülebilir kalkınmanın ön koşulunu oluşturur.
Kaynakça:
Mehmet Y. Yahyagil. Kentlerin Kültürün Gelişmesindeki Etkileri. DergiPark.
Kaymaz Mert, M. (2021). Avrupa ve Türkiye’den örnekleriyle kadın dostu kentler. Uluslararası Kadın Çalışmaları Dergisi, 6(2), 45-60. Dergipark.
UNFPA Türkiye. Kadın Dostu Kentler Uygulama Rehberi.
Kapak Görseli: fikirturu.com
