“Feminist değilim, ben insan haklarını savunuyorum” ifadesi kapsayıcı ve tarafsız görünebilir. Ancak bu yaklaşım, çoğu zaman feminizmin tarihsel ve politik bağlamını göz ardı eder. Oysa feminizm; insan haklarının eksik, seçici ve cinsiyet körü uygulanışına karşı ortaya çıkmıştır. Feminizmi insan haklarından ayrı tutmak, insan hakları mücadelesinin önemli bir boyutunu görmezden gelmek anlamına gelir.
Neden feministim demekten çekiniyorlar?
İnsan hakları kavramı teoride evrenseldir ve herkesin eşit, devredilemez haklara sahip olduğunu savunur. Ancak uygulamada bu haklar her zaman eşit şekilde hayata geçirilmemiştir.
Kadınlar tarih boyunca eğitim, siyaset, çalışma hayatı ve hukuki temsil gibi alanlarda sistematik olarak dışlanmıştır. Feminizm, bu eşitsizliği görünür kılmak ve gidermek amacıyla ortaya çıkmıştır. Bu nedenle “insan hakları savunuculuğu” ile “feminizm” arasında bir karşıtlık kurmak, tarihsel gerçeklikle örtüşmez. Ayrıca, “Feminist değilim” ifadesi çoğunlukla feminizme yönelik önyargılardan kaynaklanır.
Feminizm bazı çevrelerde yanlış şekilde “erkek karşıtlığı” veya “aşırılık” olarak etiketlenmiştir. Bu nedenle bazı kişiler, insan haklarını savunduklarını belirterek daha kabul edilebilir bir pozisyon aldıklarını düşünür. Oysa feminizm, özünde bir eşitlik hareketidir ve toplumsal cinsiyet rollerinin herkese zarar veren yönlerini eleştirir; erkekleri dışlamaz.
Görsel Kaynağı: perspektif.online
Feminizmi ayrı tutmak neden önemli?
Feminizmi reddedip insan haklarını savunduğunu söylemek, teoride kapsayıcı ve tarafsız bir yaklaşım gibi görünse de pratikte çoğu zaman soyut ve etkisiz kalabilir. Bunun nedeni, insan hakları ihlallerinin genellikle belirli toplumsal gruplar üzerinde yoğunlaşmasıdır.
Hak ihlalleri çoğunlukla belirli kimliklere yöneliktir. Kadına yönelik şiddet, ücret eşitsizliği, cam tavan sendromu ve bakım emeğinin değersizleştirilmesi gibi sorunlar, toplumsal cinsiyet temelli yapısal eşitsizliklerin sonucudur. Bu tür meseleler yalnızca “insan hakları” gibi genel bir çerçevede ele alındığında, özgül nedenleri ve dinamikleri yeterince görünmeyebilir ve çoğu zaman geri planda kalabilir. Bu durum, insan hakları söyleminin yetersiz olduğu anlamına gelmez; aksine, tamamlanmaya ihtiyaç duyduğunu gösterir.
Görsel Kaynağı: noktahaberyorum.com
İnsan hakları ilkeleri evrensel olsa da, bu ilkelerin uygulanışı eşitsiz güç ilişkileri ve tarihsel bağlamlardan etkilenir. Feminizm, toplumsal cinsiyetin bu eşitsizliklerdeki rolünü analiz ederek görünmez deneyimleri görünür kılar. Örneğin, aynı işi yapan kadın ve erkek arasındaki ücret farkı yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda kültürel ve yapısal bir sorundur. Benzer şekilde, ev içi emeğin çoğunlukla kadınlar tarafından üstlenilmesi ve bunun ekonomik olarak karşılıksız kalması, bireysel tercihlerle açıklanamayacak kadar sistematik bir eşitsizliğe işaret eder. Bu söylem, evrensel eşitlik arzusunu yansıtabilir. Ancak feminizmin insan hakları mücadelesindeki rolü göz ardı edildiğinde eksik kalır.
Daha tutarlı bir yaklaşım, insan haklarını savunurken toplumsal cinsiyet eşitsizliklerini de açıkça tanımak ve feminizmi bu mücadelenin ayrılmaz bir parçası olarak kabul etmektir. Gerçek anlamda evrensel insan hakları, hiçbir grubun sistematik olarak geride bırakılmadığı bir düzende mümkündür.
Kaynakça:
Hooks, B. (2000). Feminism is for everybody: Passionate politics. South End Press.
Nussbaum, M. C. (2000). Women and human development: The capabilities approach.
Cambridge University Press.
Okin, S. M. (1999). Is multiculturalism bad for women? Princeton University Press.
United Nations. (1948). Universal Declaration of Human Rights.
Kapak Görseli: bianet.org
