Emeğin eşitsizliği
Memleketim olan Karadeniz’de dikkatimi çeken bir gerçek var: Erkeklerin büyük kısmı emekli maaşı alırken, Karadeniz kadınlarının çoğunun herhangi bir sosyal güvencesi ve emekli maaşı yok. Bu durum, beni Karadeniz’deki kadınların emek biçimlerini ve toplumsal rollerini yeniden düşünmeye itti.
Bölgeye dair sıkça duyduğumuz bir söylem vardır: “Karadeniz kadınları çok çalışkandır.” Ancak bu çalışkanlık yalnızca ev işleri, tarlada çalışmak, çocuk büyütmek, yaşlı bakmak gibi görünmeyen emeklerle sınırlıysa, bu söylem ne kadar gerçekçi ya da adil olabilir?
Karadeniz kadınının yükü
Karadeniz kadını; henüz küçük bir kız çocuğuyken yemek yapmayı, hayvan otlatmayı, fındık toplamayı, örgü örmeyi öğrenir. Bu emek, evlendikten sonra daha da ağırlaşır: Çocuk bakımı, ev işleri, aile düzeninin sağlanması ve çoğu zaman evin geçiminin yönetimi kadının sorumluluğundadır. Buna rağmen çoğu kadın bu emek karşılığında hiçbir ücret almaz, sosyal güvenceden yoksundur ve görünmez bir emekçi olarak hayatına devam eder.
Coşar (2017), kadınların eğitim düzeyi düşük olduğunda, geçim sağlamak için el işleri, evde üretim gibi alanlarda faaliyet gösterdiğini ve bu işlerin geleneksel kültürün yaşatılmasında rol oynadığını belirtir. Ancak bu üretim biçimleri çoğunlukla “ikincil gelir” olarak değerlendirilir ve kadın emeği düşük değerle sınıflandırılır.
Karadeniz’de görünmez yoğunluk
Alim’e (2023) göre, kadınlara atfedilen toplumsal cinsiyet rolleri, onların ücretli çalışsalar bile ev içi sorumluluklarından muaf olmadığını gösteriyor. Kadınlar hem evde hem işte çalışmak zorunda kalıyor ve bu da onları çifte yük altında bırakıyor.
Peki, Karadeniz kadını çalışmıyor mu?
Bu sorunun cevabı net: Elbette çalışıyor. Ancak yaptığı işler çoğunlukla “çalışma” olarak tanımlanmıyor. Tarla, bahçe, çay ve fındık toplama gibi işler resmî istihdam kapsamında değerlendirilmediği için kadınların emeği kayda geçmiyor. Sigortasız, güvencesiz, görünmeyen bir emek söz konusu. Bu yüzden bugün emekli maaşı olmayan binlerce Karadeniz kadını var.
Kadınların emekleri tanınmadan eşitlik sağlanamaz!
Karadeniz kadınının çalışkanlığı, ancak bu emeğin görünür kılınmasıyla, tanınmasıyla ve güvence altına alınmasıyla gerçek anlamını bulabilir. Toplumsal cinsiyet rolleri değişmeden, kadınların yalnızca evde ya da kayıt dışı alanlarda çalışmasına dayalı sistem sürdürülemez. Kadınların üretkenliği evle sınırlı görülmemeli; sosyal güvenceler, eşit ücret ve görünürlük haklarıyla desteklenmelidir. Kadınların çalışkanlığı övülmekle kalmamalı, emeği hak ettiği değeri ve karşılığı bulmalıdır.
Kaynak:
👏🏻👏🏻👏🏻👏🏻