Kürtaj sadece tıbbi bir işlem değildir. Aynı zamanda kadının kendi bedeni üzerindeki söz hakkını, toplumsal eşitsizlikleri ve devletin birey üzerindeki sınırlarını tartışmaya açar. Bu yüzden kürtaj meselesi, sağlık konusunun ötesine geçer ve doğrudan politik bir tartışma haline gelir.
Dünyada kürtaj hakkı
Dünya genelinde kürtaj politikalarına bakınca açık bir tablo ortaya çıkar: Kürtajı yasaklamak, onu ortadan kaldırmaz. Aksine, daha tehlikeli hale getirir. Güvenli kürtaja erişimi olanlar genellikle ekonomik olarak güçlü kadınlardır. Yoksul kadınlar ise ya yetkisiz kişilere başvurur ya da kendi başlarına riskli yöntemler dener. Bu da ciddi sağlık sorunlarına ve ölümlere yol açar.
Yani mesele çok basit bir noktaya gelir: Kürtajı yasaklamak hayat kurtarmaz. Tam tersine, kadınların hayatını riske atar. Devlet “yaşamı koruma” iddiasıyla hareket ettiğini söylerken ortaya çıkan sonuç bunun tam tersidir.
Tarihsel olarak da bu durum fark edilir. Kürtaj önce Batı toplumlarında, ardından gelişmekte olan ülkelerde yasal bir hak olarak tanınır. Bunun nedeni ideolojik bir dönüşümden çok, pratik bir gerçekliktir: Güvensiz kürtajlar sağlık sistemlerini zorlar, ölümleri artırır ve bu durum sürdürülemez hale gelir. Bu yüzden yasaklamak yerine düzenlemek daha mantıklı bir yol olarak görülür.
Ülkelere göre değişen kürtaj politikaları
Bugün bile ülkeler arasında büyük farklar vardır. Bazı ülkelerde kadın hiçbir gerekçe göstermeden kürtaj yaptırabilirken, bazı ülkelerde sadece hayatı tehlikedeyse izin verilir. Bu da bize şunu gösterir: Kürtaj politikaları çoğu zaman bilimsel değil; kültürel, dini ve siyasi tercihlerle şekillenir.
Bu tartışmada en çok göz ardı edilen şey ise kadının kendisidir. Kadın çoğu zaman karar veren kişi değil, hakkında karar verilen kişi haline getirilir. Oysa gebeliğin fiziksel, psikolojik ve sosyal yükünü taşıyan kişidir. Bu yüzden kürtaj kararının merkezinde kadının kendisi yer almalıdır.
Sağlık çalışanlarının rolü de burada önemlidir. Hemşireler ve diğer sağlık çalışanları bazen etik değerleri ile mesleki sorumlulukları arasında kalır. Ama nihayetinde öncelik, kadının sağlığını korumak olmalıdır. Kürtajdan öncesi ve sonrası destek yetersiz olursa kadınlar hem fiziksel hem psikolojik sorunlar yaşayabilir. Bu yüzden süreç sadece işlemden ibaret değil, bir bakım süreci olarak ele alınmalıdır.
Türkiye’de kürtaj: Yasal olmasına rağmen erişim sorunu
Türkiye’de kürtajın gerçekleşmesi, yasal olarak belirli koşullar altında mümkündür. 10. haftaya kadar, kadının isteğiyle gebelik sonlandırılabilir. Ancak pratikte durum bundan çok daha farklıdır. Özellikle devlet hastanelerinde kürtaja erişim ciddi şekilde kısıtlıdır. Birçok hastane bu hizmeti vermemeyi tercih eder ya da çeşitli gerekçelerle süreci zorlaştırır. Bu durum kürtajın kağıt üzerinde yasal, fiiliyatta ise erişilmesi zor bir hak haline gelmesine neden olur. Ekonomik durumu iyi olan kadınlar özel hastanelere yönelerek bu hizmete ulaşabilirken maddi imkânı sınırlı olan kadınlar için seçenekler daralır. Böylece kürtaj meselesi yalnızca bir “hak” değil, aynı zamanda bir sınıf meselesi haline gelir.
Uzun lafın kısası kürtaj meselesi, yalnızca hukuki bir düzenleme değil; aynı zamanda ataerkil iktidarın beden, sınıf ve özerklik üzerinden yeniden üretildiği bir alan olarak değerlendirilmelidir.
Kaynakça:
Aydın, E., Erbil, N., Boyraz Yanık, H. G., & Nefes Pala, H. N. (2024). Kürtajın yasal ve etik boyutu. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 10(3), 235–241.
