BirGün’e verilen röportajdan derlenmiştir.
Portekizli performans sanatçısı Sónia Baptista tek kişilik gösterisi Sweat, Sweat, Sweat, ile menopozu ve kadın yaşlılığını denizkızı mitinin çok katmanlı sembolizmiyle bir araya getiren özgün bir sahne anlatısı sunuyor. 11 Ekim’de 2. Uluslararası Kent Tiyatro Festivali kapsamında Ankara Etimesgut’ta sahnelenen oyun, yalnızca bireysel bir biyolojik deneyimi değil, ataerkil toplumların kadın bedenine yönelik tarihsel bakışını da sorguluyor.
Baptista’nın BirGün’e verdiği röportajda anlattıkları, menopozu hem kişisel bir deneyim hem de kamusal bir siyasal mesele olarak ele alan feminist bir bakışı sahneye taşıyor.
“Görülmek ve duyulmak”: Menopozun politik bir alan olarak sahneye taşınması
Baptista, söyleşide oyundaki temel itkisini şöyle tarif ediyor:
“Anlatımımı, hikâyemi ve deneyimimi sahiplenmek, görülmek ve duyulmak önemli. Eğer gülüyorsam ben istediğim için gülüyorum, ağlıyorsam da aynı nedenle.”
Bu yaklaşım, feminist performans kuramı açısından menopozun yalnızca bedensel değil, temsil politikalarıyla iç içe bir süreç olduğunu gösteriyor. Yaşlanan kadın bedeninin kültürel olarak “komik”, “küçültücü” ya da “acınası” bir çerçeveye sıkıştırılmasına karşı çıkmak, oyunun ana eksenini oluşturuyor.
Görsel Kaynağı: etimesgut.bel.tr
“Menopoz bir halk sağlığı meselesidir”
Röportajda Baptista menopozu yalnızca bireysel bir biyolojik eşik olarak değil, politik bir alan olarak görüyor:
“Menopoz sosyopolitik açıdan bir halk sağlığı meselesi. Daha fazla araştırma, daha fazla bilgi, daha fazla kamusal destek gerekiyor.”
Bu vurgu, literatürde menopozun görünmezleştirilmesine dair eleştirilerle paralel olarak konumlanıyor. Feminist sağlık araştırmalarında sıkça dile getirilen “bilgi eksikliği” ve “tıbbi ihmal” tam da bu noktada yeniden gündeme geliyor.
Denizkızı imgesi ve dönüşüm metaforu
Baptista’nın okyanus ve denizkızı temalarını seçmesinin ardında hem mitolojik hem de politik bir altyapı bulunuyor. Denizkızlarının hem cezbedici hem tehlikeli, hem insan hem canavar oluşu; kadınlığın kültürel temsilindeki ikili normlarla örtüşüyor.
Sanatçı, BirGün’e verdiği röportajda ayrıca kadın cinselliğinin “balık kokusu” üzerinden aşağılanmasına da karşı çıkıyor:
“Bu söylemi tersine çeviriyor, kadınların doğal, lezzetli, denizkızına benzer kokusunu kutluyorum.”
Bu ifade, ataerkil dilin dönüştürülmesine yönelik açık bir estetik-politik müdahale niteliği taşıyor.
Görsel Kaynağı: etimesgut.bel.tr
Disiplinlerarası bir performans dili
Tiyatro ve dans arasında kurduğu eklektik anlatı, Baptista’nın 20 yılı aşan sahne pratiklerinin bir uzantısı. Röportajda bunun Portekiz kültürüne has olup olmadığı sorulduğunda sanatçı, yaklaşımının daha çok Avrupa sahne sanatları geleneği içinde düşünülebileceğini belirtiyor.
Bu hibrit yapı, menopozun dalgalı, ritmik, duyusal doğasına uygun bir sahne dili yaratıyor.
Neden yaşlanma hikâyesi?
Baptista’nın motivasyonu yine kişisel deneyiminden kaynaklanıyor:
“50 yaşıma gelip menopoza girdiğimde büyük bir boşluk olduğunu fark ettim. Bilgi eksikliği, hiç konuşulmayan doğal bir süreç… Bu konuyu kamusal alana taşımak istedim.”
Bu da feminist otobiyografik performans geleneğiyle doğrudan örtüşüyor; kişisel olanın politik olduğuna dair temel ilkeyi sahneye taşıyor.
Sonuç: Menopozu okyanusta yüzdürmek
Sweat, Sweat, Sweat yaşlanan kadın bedenine yönelik kültürel tabulara karşı hem poetik hem politik bir anlatı kuruyor. Okyanus, menopozun yalnızca biyolojik bir eşikten ibaret olmadığını; dönüşüm, güç, kırılganlık ve direnişle örülü bir yaşam evresi olduğunu hatırlatan geniş bir metafor alanına dönüşüyor.
BirGün’de yayımlanan röportaj, oyunun arka planındaki feminist düşünsel çerçeveyi daha görünür kılarak bu dönüşümü güçlendiriyor.
Kaynakça:
BirGün Röportajı – Baptista, Sónia. “Sweat, Sweat, Sweat röportajı.” BirGün Gazetesi, 2025.
Akademik Kaynaklar:
- Butler, J. (1993). Bodies That Matter. Routledge.
- Ahmed, S. (2017). Living a Feminist Life. Duke University Press.
- Beauvoir, S. de. (2010). The Second Sex. Vintage.
- Lock, M. (1998). “Menopause: Lessons from Anthropology.” Psychosomatic Medicine, 60(4).
- Warner, M. (2016). Monsters of Our Own Making. British Library.
- Carlson, M. (2015). Performance: A Critical Introduction. Routledge.
- Schechner, R. (2013). Performance Studies. Routledge.
Kapak Görseli: etimesgut.bel.tr
