Bir çocuğun dünyaya gelmesi, hem anne hem de baba için hayatı değiştiren bir deneyimdir. Ancak iş hayatında bu değişimin sonuçları kadınlar ve erkekler için aynı değildir. Kadınlar anne olduklarında çoğu zaman “motherhood penalty” (annelik cezası) ile karşılaşırken, erkekler baba olduklarında “fatherhood premium” (babalık primi) olarak adlandırılan avantajlardan yararlanabilir. Ebeveyn olmanın, kadın ve erkek üzerinde birbirine zıt sonuçlar yaratmasının sebepleri nelerdir?
Görsel Kaynağı: theglobeandmail.com
Bir çocuk, iki farklı toplumsal beklenti
Motherhood penalty; çocuk sahibi olan kadınların iş hayatında maaş, terfi, işe alınma ve kariyer fırsatları açısından dezavantaj yaşamasını ifade eder. Bir kadın anne olduğunda, işverenler onun işe daha az bağlı olacağını, daha fazla izin kullanacağını veya kariyerine eskisi kadar zaman ayıramayacağını varsayabilir. Bu varsayımlar, kadının gerçek performansından bağımsız olarak kariyerini etkiler. Ayrıca çocuk bakımının ve ev işlerinin hâlâ orantısız biçimde kadınların sorumluluğunda olması, annelerin çalışma saatlerini azaltmasına neden olabilir. Buna karşılık fatherhood premium, erkeklerin baba olduktan sonra iş hayatında bazı avantajlar elde edebilmesini ifade eder. Araştırmalar, baba olan erkeklerin işverenler tarafından daha sorumlu, istikrarlı ve aile geçindiren kişiler olarak algılanabildiğini göstermektedir. Bu durum bazı erkeklerin ücret veya kariyer açısından avantaj elde etmesine yol açabilir. Yani aynı çocuk, annenin kariyerinde bir “risk”, babanın kariyerinde ise bir “istikrar göstergesi” olarak görülür.
Görsel Kaynağı: makingsenseofcents.com
Eşitlik için ebeveynliği yeniden düşünmek
Buradaki temel sorun ebeveynliğin kendisi değil, ebeveynliğe yüklenen toplumsal anlamdır. Kadınlardan iyi bir anne olmaları beklenirken aynı zamanda başarılı bir çalışan olmaları istenir. Anne olmanın, kadını iyi bir çalışan olmaktan alıkoyan bir statü olduğu varsayılır. Bu sebeple de kadın, annelik rolünü üstlendiğinde iş hayatında, patronların gözünde değer kaybeder.
Erkeklerden ise iyi bir baba olmaları beklenirken ekonomik olarak güçlü ve ailesini geçindiren “evin direği” rolünü üstlenmeleri beklenir. Kadınların aile sorumlulukları kariyerleri için bir dezavantaj olarak görülürken, erkeklerin aynı sorumluluğu kariyerleri açısından olumlu değerlendirilebilir. Bu durum, “Kadınlar neden kariyerlerinde geride kalıyor?” sorusunun cevabının yalnızca bireysel tercihlerde aranamayacağını gösterir. Bir kadının çalışma hayatından uzaklaşması veya daha az saat çalışması gerçekten kendi tercihi olabilir; ancak bu tercihin arkasında çocuk bakımının maliyeti, işyerindeki beklentiler, ücret eşitsizliği ve toplumsal normlar bulunabilir.
Görsel Kaynağı: brighthorizons.com
Eşit ebeveynlik mümkün
Eşitlik, kadınların erkekler gibi davranmasını beklemekle değil, ebeveynliğin kadın ve erkek için benzer sonuçlar doğurmasını sağlamakla mümkün olabilir. Bunun için babaların da çocuk bakımına aktif biçimde katılmasını destekleyen politikalar, ebeveyn izinlerinin daha eşit kullanılması ve işverenlerin annelik ve babalık hakkındaki önyargılarının sorgulanması gerekir.
Mesele yalnızca annelerin “cezalandırılması” veya babaların “ödüllendirilmesi” değildir. Asıl mesele, toplumun aynı sorumluluğu iki farklı cinsiyet için neden iki farklı şekilde değerlendirdiğidir. Bir çocuk doğduğunda annenin kariyeri küçülmek, babanın kariyeri ise büyümek zorunda olmamalıdır. Ebeveynlik bir cinsiyet rolü değil, ortak bir sorumluluk olarak görüldüğünde gerçek anlamda eşitlikten söz etmek mümkün olacaktır.
Kaynakça:
- Budig, M. J., & England, P. (2001). The wage penalty for motherhood. American Sociological Review.
- Correll, S. J., Benard, S., & Paik, I. (2007). Getting a job: Is there a motherhood penalty? American Journal of Sociology.
- Hodges, M. J., & Budig, M. J. (2010). Who gets the daddy bonus? Organizational hegemonic masculinity and the impact of fatherhood on earnings. Gender & Society.
- Killewald, A. (2013). A reconsideration of the fatherhood premium: Marriage, coresidence, biology, and fathers’ earnings. American Sociological Review.
