Afrika’dan Dünyaya: Chawinga kardeşler
Sprint FC olarak kadınlar Afrika Uluslar Kupası’ndaki oyuncuların analizlerini yaptığımız bugünlerde, gösterdikleri performansla dikkatimizi çeken, dünya kadın futbolunda da popüler olan bazı isimlerden bahsetmek isterim: Chawinga kardeşler…
Malawi’den çıkan Tabitha ve Temwa Chawinga kardeşler, bugün kadın futbolunun en dikkat çekici hikâyelerinden birinin başrolündeler. Biri Avrupa’da, diğeri ABD’de kariyerini sürdüren iki kardeş, yıllardır dünyanın farklı liglerinde attıkları goller ve gösterdikleri performansla öne çıkıyor. Malawi’nin bu yıl Kadınlar Afrika Uluslar Kupası’na tarihinde ilk kez katılmasıyla birlikte, iki kardeş de ülkelerinin formasını aynı turnuvada giydi. Üstelik turnuvaya da oldukça güçlü başladılar. Nijerya karşısında alınan 3-2’lik tarihi galibiyette Temwa iki, Tabitha ise bir gol kaydetti. Şu anda ise yükseldiler ve önümüzdeki günlerde kupayı kaldırmaları hiç de sürpriz olmayacak. Fakat Chawinga kardeşleri bugün bu yazının konusu yapan yalnızca futbolculukları değil. Çünkü özellikle sosyal medyada, iki kardeş de fiziksel özellikleri üzerinden yıllardır aynı lince maruz kalıyorlar:
“Gerçekten kadın değiller!” “Chawinga brothers!” “Böyle kadın olur mu?”
Bu sorunun güvenilir bir kanıtı yok. Ancak bu sorunun neden sorulduğu, kadın futbolu açısından oldukça ilginç bir tartışmanın kapısını aralıyor.
Görsel Kaynağı: SPM SPORTS Youtube videosu
Fiziksel üstünlük ne zaman şüpheye dönüşüyor?
Temwa Chawinga’yı izlediğinizde ilk fark ettiğiniz özelliklerden biri fiziksel kapasitesi ve dribling yeteneği. Hızı, patlayıcılığı, kuvveti ve savunma arkasına yaptığı koşular, onu rakiplerinden ayıran en önemli özellikleri arasında. 2023 yılında Çin’de attığı 63 golle dünyanın o yıl en fazla gol atan futbolcusu olması da onun yalnızca bir “Afrika futbolu” hikâyesi olmadığını gösteriyor.
Kız kardeşi Tabitha da benzer şekilde fiziksel özellikleri ve atletizmiyle dikkat çeken bir futbolcu. Malawi’den İsveç’e, Çin’den Fransa’ya uzanan kariyeri, kadın futbolunda dünyanın farklı seviyelerinde kendisini kanıtlamış bir oyuncu olduğunu gösteriyor.
İki kardeşin de hikâyesinde ortak bir özellik var: Fiziksel olarak çok güçlü olmaları ve anatomik yapıları.
Ve tam da burada tuhaf bir sınırla karşılaşıyoruz. Bir kadın futbolcunun güçlü olması bekleniyor. Hızlı olması bekleniyor. İkili mücadelelerde ayakta kalması bekleniyor. Çoğu zaman kadın futbolu, tam da bu beklentilerin karşılanamaması nedeniyle ve erkek futbolunun fiziksel kapasitesiyle de kıyaslanarak “kadın futbolu izlenmez” damgası yiyor. Ama bir kadın futbolcu bunları fazlasıyla iyi yaptığında da, bir anda futbolculuğu değil bedeni konuşulmaya başlanıyor. Ne kadar güçlü olabilir? Ne kadar hızlı olabilir? Ne kadar kaslı olabilir? Bir kadın futbolcu fiziksel olarak bu kadar üstün olabilir mi? Sorular bir anda değişiyor.
“Kadın olduğunu kanıtla”
Aslında Chawinga kardeşlerin fiziksel özellikleri üzerinden yapılan tartışma yeni değil. Bunun geçmişi, Tabitha Chawinga’nın henüz 13 yaşında olduğu döneme kadar uzanıyor. Tabitha’nın anlattığına göre o yaşlarda bir maç sırasında rakipleri onun kız olduğuna inanmadı ve kadın olduğunu kanıtlaması için kıyafetlerini çıkarmasını istedi. Çocuk yaşta bir futbolcunun, sahadaki fiziksel özellikleri nedeniyle kendi bedenini kanıtlamak zorunda bırakılması, bugün sosyal medyada karşılaştığımız yorumların arkasındaki bakış açısının ne kadar eski olduğunu gösteriyor. Üstelik bu tek seferlik bir olay da değil. Tabitha, benzer bir durumun daha sonra tekrar yaşandığını ve yaşadıklarının kendisini futboldan bir süre uzaklaştıracak kadar etkilediğini anlatıyor.
Görsel Kaynağı: CAF Women’s Football resmi instagram sayfası
Yıllar sonra ise aynı tartışma bu kez Temwa ve Tabitha’nın profesyonel kariyerlerinin gölgesinde, sosyal medyada yeniden ortaya çıkıyor. Özellikle Tabitha’nın fiziksel gücü, hızı ve atletizmi üzerinden yapılan yorumlarda, sahadaki performansından çok bedeninin nasıl göründüğü tartışılıyor. Aradaki fark yalnızca zaman ve mecra. Tabitha 13 yaşındayken rakipleri onun kadınlığını bedenine bakarak sorguluyordu. Bugün ise aynı sorgulama, ekran başında birkaç saniyelik bir görüntü üzerinden yapılıyor.
Bir kadın ne kadar atletik olabilir?
Kadın futbolcunun güçlü olması isteniyor. Daha hızlı olması, daha dayanıklı olması, ikili mücadelelerde ayakta kalması bekleniyor. Ama bir oyuncu bu özelliklerde olağanüstü bir seviyeye çıktığında, tartışma anında performansından uzaklaşıp doğrudan bedenine yöneliyor.
Chawinga kardeşler hakkında sosyal medyada yapılan yorumların önemli bir bölümü de tam olarak bunun üzerinden ilerliyor. Hızları, kas yapıları, fiziksel güçleri ve sahadaki görünümleri, futbolculuklarının önüne geçebiliyor. Oysa bir futbolcunun fiziksel olarak rakiplerinden üstün olması başlı başına olağanüstü bir durum değil. Tam tersine, üst düzey sporun kendisi zaten fiziksel farklılıkların avantaja dönüştürüldüğü bir alan.
Kimi oyuncu çok hızlıdır, kimi çok güçlüdür, kimi dayanıklılığıyla öne çıkar. Bazı oyuncular ise bunların birkaçını aynı anda üst düzeyde yapabilir. Chawinga kardeşler de fiziksel kapasitelerini futbol becerileriyle birleştirerek fark yaratan oyunculardan hepsi bu. Dolayısıyla onun hızını gördüğümüzde sorulabilecek ilk soru: “Bu kadar hızlı bir kadın olabilir mi?” olmamalı. Daha doğru soru: “Bu oyuncu bu kadar hızlı olmayı nasıl başarıyor?” Çünkü ilk soru futbolcunun kimliğini sorguluyor. İkincisi ise futbolculuğunu.
Görsel Kaynağı: CAF Women’s Football resmi instagram sayfası
Cinsiyet tartışması nerede başlıyor?
Elbette burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Kadın sporunda adil rekabetin nasıl korunacağı, spor federasyonlarının hangi kriterleri kullanması gerektiği ve biyolojik farklılıkların performansa etkisi gerçek ve meşru tartışmalar. Uluslararası spor federasyonları da yıllardır bu sorulara cevap vermeye çalışıyor.
Cinsiyet doğrulama süreçleri, hormon seviyeleri ve cinsiyet gelişimindeki farklılıklar üzerine düzenlemeler farklı dönemlerde sporun gündemine geldi. Ancak bu tartışmalarla bir futbolcunun görünüşünden yola çıkarak sosyal medyada “erkek” ilan edilmesi aynı şey değil. Chawinga kardeşlerin erkek olduğuna veya erkek olarak doğduklarına dair güvenilir bir kanıt bulunmuyor. Herhangi bir resmi futbol otoritesinin onları kadın kategorisinde oynamaya uygun bulmadığını gösteren doğrulanmış bir kayıt da yok. Dolayısıyla burada bir kanıtlanmış cinsiyet vakasından değil, bir sosyal medya spekülasyonundan bahsediyoruz. Ve ikisini birbirine karıştırmamak gerekiyor
Sahadaki başarı neden bedenlerinin önüne geçemiyor?
Chawinga kardeşlerin hikâyesinde konuşulması gereken çok daha fazla şey var. Malawi gibi kadın futbolunun gelişmekte olduğu bir ülkeden çıkıp dünyanın önemli futbol pazarlarına ulaşmaları, Tabitha’nın Avrupa’ya uzanan kariyeri, Temwa’nın ABD’de dünyanın en dikkat çekici golcülerinden birine dönüşmesi, iki kardeşin birbirlerinin kariyerlerinde oynadığı rol… Ve şimdi, Malawi’nin tarihinde ilk kez Afrika Uluslar Kupası’nda mücadele ederken aynı formayı giymeleri. Bütün bunlar, kadın futbolunun gelişimi açısından başlı başına önemli hikâyeler. Fakat özellikle sosyal medyada bütün bu başarı hikayesi tek bir soruyla gölgede kalabiliyor: “Onlar gerçekten kadın mı?”
Bir futbolcunun sahadaki performansını konuşmak yerine bedenini konuşmaya başlıyoruz. Hızını, gücünü, kas yapısını, görünüşünü değerlendiriyoruz. Sonra da bütün bunlardan onun kimliği hakkında bir sonuç çıkarmaya çalışıyoruz. Oysa bir futbolcunun fiziksel özellikleri, onun cinsiyetini kanıtlamak zorunda değil.
Beden, futbolcunun performansının bir parçası olabilir. Ama futbolcunun kimliğinin kanıtı değildir. Chawinga kardeşlerin hikâyesinde benim dikkatimi çeken de tam olarak buydu. Onların bedenlerinin bize ne kadar farklı göründüğü değil, o bedenlerle sahada neler yaptıkları. Yani; “Bir kadın ne kadar güçlü olabilir?” Bunu bilemeyiz. Ama odaklanmamız gereken yer, kadın futbolculara dair kafamızdaki fiziksel sınırlar değil; oyuncunun kendisi ve sahada yapabildikleri. Chawinga kardeşlerin hikâyesi de bize bunu hatırlatıyor. Bedenlerine değil, futbollarına bakmak gerekiyor.
Kaynakça:
