Fantastik edebiyat ve sinema dünyası; büyünün, kahramanlığın ve sonsuz olasılıkların diyarı olarak görülür ama bazı kurgusal evrenler dahi gerçek dünyanın sorunlarından payını alır. Mistik yaratıklar, asalar ve sihirli eşyaların arasında dolaşan kadın karakterler; özgürlüğün değil, çoğu zaman kalıpların yeniden üretiminin sembolü haline gelir.
Kurgusal evrenler ve kadın olmak
Percy Jackson serisinde Annabeth gökyüzünü 22 saat sırtında taşıdıktan sonra asıl kahraman ilan edilip saygı gören kişi, aynı gökyüzünü 10 dakika tutmuş olan Percy karakteriydi. Harry Potter’da elinden gelenin en iyisinin yeterli olmadığı söylenen kişi, defalarca tüm grubun hayatını kurtaran Hermione’ydi. Game of Thrones’daki tüm kadın karakterler hikayeleri yerine görünüşleriyle gündeme geldi, ya savaşmak için çok güzel denildi ya da kadın bile sayılamayacak kadar çirkin… En “savaşçı” kadınlar bile kalıplardan kurtulamadı, en zekiler dahi “aptal sarışın” olarak resmedildi. Ve böylece kadınlar, kendi güçlerini ispatlasalar bile anlatının onlara çizdiği sınırların dışına çıkamadılar.
Hollywood’un çelişkisi
Görünmez sınırlardan herkes gibi Hollywood dünyası da nasibini alıyor: Sürekli yan karakter olan ya da sadece başrolün “romantik partneri” olmak için varolan, hakkında başka hiçbir şey bilmediğimiz kadınlar; duygu durumlarını sadece erkek karakterin yansıttığı kadar bildiğimiz karakterler ve dahası… Bunların hepsi ekranlarda karşılaştığımız durumlar olsa da bunun fazlası da var. Çünkü sorun yalnızca senaryolarda değil; setlerde, sözleşmelerde, hatta ödül törenlerinde bile aynı kalıplar sürüyor.
Görsel Kaynağı: pexels.com
Taciz ve şiddet faili erkeklerin sanatla arasına mesafe konmazken, kadınlar özel hayatlarının gölgesinde yargılanıyor. Kadın yönetmenlerin oranı %20’nin altında, başrol kadın oyuncular hâlâ erkek meslektaşlarından milyonlarca dolar daha az kazanıyor. Yaşlandıkça “annelik rolleri”yle sınırlandırılan kadınlara karşın, erkek oyuncular yaşlandıkça aniden “deneyimli kahramanlar”a dönüşüyor. Çünkü Hollywood hâlâ erkek bakışının sahnesi olarak konumlanıyor.
Kadın aktörlerin medyaya yansıması
Kadınların medyada temsil edilme biçimi, ekranların ötesine geçerek toplumsal algıları da şekillendiriyor. Haberlerden magazin dergilerine, röportajlardan sosyal medyaya kadar kadınların görünürlüğü; genellikle görünüşleri, duygusal halleri veya cinsellikleri üzerinden değerlendiriliyor. Güçlü, zeki veya yetenekli bir kadın; çoğu zaman karakterinden ziyade fiziksel özellikleriyle gündeme geliyor. Bir çok kadının başarısı, erkek karakterler veya meslektaşlarıyla kıyaslanarak küçümsenebiliyor.
Bu durumun çarpıcı bir örneği, Scarlett Johansson’un Black Widow rolüyle ilgili yaşadığı bir röportajda ortaya çıkıyor. Röportajlarda erkeklere sorulan “karakterinizi nasıl tanımlıyorsunuz” ya da “ karakterinizi kendinizle özdeşleştiriyor musunuz “ gibi sorulardan sonra kadınlar hakkında merak edilenler -Johansson örneğinde olduğu gibi- kostüm altına iç çamaşırı giyip giymedikleri oluyor. Bunun gibi basit ama rahatsız edici soru, Hollywood’un kadın oyunculara yaklaşımını özetler nitelikte: Kadınların yetenekleri veya performansları yerine, bedenleri ve görünüşleri üzerinden değerlendirilmesi fazlasıyla normalleşmiş durumda.
Kadınların medyada görünüşleri, duygusal halleri ve cinsellikleri üzerinden değerlendirilmeleri, tıpkı fantastik evrenlerdeki kadın karakterlerin kalıplara sıkışması gibi, gerçek dünyada da onları sınırlayan görünmez zincirleri ortaya koyuyor. Fantastik ya da gerçek hiçbir evren, kadınları kalıplara hapsetmeden var olamadıkça gerçekten özgür sayılmaz. Çünkü kurgusal veya gerçek fark etmez, evrenlerimiz farklı olsa da hepimizin bağlandığı zincirler aynı.
Kaynakça:
Koimoi.com Team. (2023, May 4). Scarlett Johansson once snapped at a host who asked if she wore undies underneath her Black Widow costume: “I’ll leave it up to your imagination”. Koimoi.
Sanchez, S. (2019, September). Hollywood’s million dollar gender pay gap – revealed. University of Huddersfield.
