Meta Fetişizmi kavramı
Meta fetişizmi, Karl Marx’ın ortaya attığı Marksist teorinin kavramlarından biridir. Marx’ın “Kapital” (1867) adlı eserinin birinci cildinde, “Metaların Fetiş Karakteri ve Bunun Sırrı” bölümünde ortaya koyduğu “meta fetişizmi” kavramı, emeğin toplumsal örgütleniş biçiminin, metaların alışverişinde nasıl görünürlük kazandığını açıklamak için kullanılır.
Meta fetişizmi kavramına kısaca değinirsek insanlar bir malı (meta) satın aldıklarında, o malın üretiminde yer alan insan emeğini, toplumsal ilişkileri ve sömürü koşullarını görmezler. Bunun yerine, metanın kendisine “büyülü” bir değer atfederler. Sanki o değeri kendi başına taşıyormuş gibi. Marx bu durumu fetiş olarak adlandırır. Çünkü insanlar aslında kendi emeklerinin ürününe tapar hâle gelirler. Örneğin, bir palto satın aldığında, onun nasıl üretildiğini, hangi emek koşullarında dikildiğini, kimlerin çalıştığını bilmezsin. Palto sana sadece bir marka değeri ya da statü olarak görünür. Gerçek toplumsal ilişkiler gizlenmiştir. Onun yerine bir kimlik atfeder.
Meta Fetişizmi ve toplumsal cinsiyet ilişkisi
Meta fetişizmi toplumsal cinsiyet bağlamında ele alındığında ise, kapitalist sistemin kadın bedenini, emeğini ve kimliğini nasıl metalaştırdığını anlamamızı sağlar. Marx’ın kavramsallaştırdığı şekilde metalar, üretim ilişkilerini gizleyerek doğal ve değerli nesnelermiş gibi görünür. Aynı süreç, toplumsal cinsiyet rollerinin ve özellikle kadınlığın inşasında da işler. Kadınlık da bir meta gibi üretilir, süslenir ve pazarlanır.
Kadın bedeni ve tüketim kültürü
Kapitalist kültür, kadın bedenini arzunun ve tüketimin merkezine yerleştirir. Reklamlarda, moda endüstrisinde, sosyal medyada kadınlık belli bir estetikle kodlanır: Pürüzsüz bir cilt, kusursuz bir beden, zarif bir tavır, dolgun dudak, büyük göz, küçük burun…
Bu temsiller, doğal değildir. Tıpkı metalar gibi üretilmiş fetişlerdir. Kadın bedeni böylece emeğinin değil, tüketimin bir nesnesi haline gelir. Kadın, kadın olmanın gereği olarak satılan ürünleri tüketmeye yöneltilir. Güzellik, zarafet, gençlik hep satın alınabilir birer meta olur.
Kadın emeğinin görünmezliği
Kadın emeği de benzer şekilde görünmezleşir. Ev içi emek, bakım, duygusal destek gibi işler kadın doğasına bağlanarak ekonomik sistemin dışına itilir. Oysa bu görünmeyen emek, kapitalizmin sürekliliğini sağlar. Yani kadın hem üretimin görünmeyen yükünü taşır hem de tüketimin görünen yüzüne dönüşür.
Kaynak:
Marx, Karl. Kapital: Ekonomi Politiğin Eleştirisi. Birinci Cilt. Çev. Mehmet Selik ve Nail Satlıgan. İstanbul: Yordam Kitap, 2011.
Kapak Görseli: evrensel.net
