Bir kadın yıllarca şiddetli ağrıyla yaşıyor. Her ay aynı şeyi yaşıyor: Yataktan kalkamıyor, ağrı kesici üstüne ağrı kesici içiyor, işe gidemediği günler oluyor, doktora gidiyor, muayene ediliyor. Sonra da şunu duyuyor: “Adet ağrısı normaldir, geçer.” Geçmiyor. O ağrı normal değil ama kadın bunu yıllarca bilemiyor çünkü çevresindeki herkes, doktorlar dahil, kadına aynı şeyi söylüyor.
7 ila 10 yıl: Bir teşhisin bedeli
Endometriozis; rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında büyümesiyle ortaya çıkan, kronik ağrıya, kısırlığa ve ciddi yaşam kalitesi düşüklüğüne yol açan bir hastalık. Türkiye’de her 10 kadından birini etkiliyor. Dünya genelinde ise 190 milyondan fazla kadında görülüyor. Peki bu kadar yaygın bir hastalık neden bu kadar geç tanı alıyor?
Türk Üreme Sağlığı ve İnfertilite Vakfı Başkanı Prof. Dr. Gürkan Bozdağ’ın aktardığına göre; endometrioziste tanı süresi dünya genelinde ortalama 7 ila 10 yıl arasında değişiyor. Türkiye bu tablodan ayrı değil. Gecikmenin en temel nedenlerinden biri ise şu: Hastalığın belirtileri, hem toplum hem de sağlık çalışanları tarafından “normal adet ağrısı” olarak değerlendiriliyor ve ciddiye alınmıyor. Bu bir gerçek tablo, istisna değil.
Bir kadın, yaşadığı ağrının gerçek adını öğrenmek için ortalama 10 yıl beklemek zorunda kalıyor hele ki gelişmemiş toplumlarda. Bu süre boyunca hastalık ilerliyor, ağrı kronikleşiyor, bazen kısırlık kaçınılmaz hale geliyor.
Ağrı, kadında “dramatizasyon” sayılıyor
Gecikmenin arkasında tıbbi bir yetersizlikten çok yapısal bir önyargı yatıyor: Kadının acısına duyulan kronik güvensizlik. Tıp literatüründe bu olguya “tıbbi cinsiyetçilik” deniyor. Araştırmalar, kadınların acı şikayetlerinin erkeklere kıyasla daha az ciddiye alındığını, daha geç müdahale edildiğini ve daha sık “psikolojik”, “histeri” kaynaklı olarak değerlendirildiğini ortaya koyuyor. Türk Tabipleri Birliği’nin toplumsal cinsiyet ve sağlık raporunda da belirtildiği gibi, kadınların hastalık yükü yüzde 36,6 iken erkeklerinkinin yüzde 12,3 olduğu görülüyor. Yani kadınlar çok daha fazla hastalanıyor; ama bu tablo, sağlık sisteminin kadın şikayetlerine yaklaşımında bir duyarlılık yaratmıyor.
Kadın “çok hassas”, “abartıyor”, “stresten kaynaklanıyor” etiketleriyle muayene odasından çıkıyor. Erkek ise aynı ağrıyla gittiğinde tetkike yönlendiriliyor. Bu asimetri, tesadüf değil. Tarihin derinliklerine uzanan bir normalleştirmenin ürünü. Kadın bedeni, tıp tarihinde uzun süre erkek bedeninin “eksik versiyonu” olarak ele alındı. Klinik araştırmaların büyük çoğunluğu erkek denekler üzerinde yürütüldü; kadına özgü semptomlar ise yeterince araştırılmadı.
“Evlenince geçer” de bir teşhistir
Endometriozis hastası kadınların pek çoğu benzer bir yolculuğu anlatıyor: Önce “adet ağrısı normaldir” deniyor. Sonra “evlenince geçer” ya da “doğum yapınca düzelir” ekleniyor. Bir sonraki adımda “stres yapıyorsunuzdur” geliyor. Doğru tanıya ulaşana kadar birden fazla uzmana başvurmak, her seferinde aynı çemberi tekrar tekrar dönmek zorunda kalınıyor.
Anadolu Sağlık Merkezi’nin yayınladığı bilgiye göre endometriozis, çoğu zaman normal adet ağrısıyla karıştırıldığı için yıllarca teşhis edilemeden kalabiliyor. Oysa bu hastalıkta yaşanan ağrı; günlük yaşamı, çalışma hayatını ve sosyal ilişkileri doğrudan etkiliyor. “Sadece adet ağrısı” değil; kişinin bütün hayatını yeniden düzenlemek zorunda kaldığı bir süreç.
Tıp kadını nasıl görüyor?
Türkiye Klinikleri’nde yayımlanan bir makalede de vurgulandığı üzere, toplumsal cinsiyet normları yalnızca sağlık hizmeti kullanımını değil, kadının sağlık hizmeti arama davranışını da etkiliyor. Yani kadın, ağrısını “abartmış gibi” hissettiği için doktora gitmekten çekiniyor. Gittiğinde ise ciddiye alınmıyor. Ve döngü böyle sürdükçe hastalık ilerliyor.
Ankara Tabip Odası’nın da değindiği gibi, Türkiye 1985’te imzaladığı CEDAW sözleşmesiyle kadına yönelik ayrımcılığı ortadan kaldırmayı taahhüt etti. Ama muayene odasında yaşanan bu sessiz ayrımcılık, hiçbir sözleşmenin henüz tam olarak karşılık bulamadığı bir alan olmaya devam ediyor.
Acı gerçek bir veridir
Kadının acısı; dramatizasyon değil, bir veridir. Ağrı; psikolojik değil, fizyolojiktir ve her şikayetin ciddiye alınması, bir nezaket meselesi değil; temel bir tıp etiği zorunluluğudur. Endometriozis bu tabloyu görünür kılan en çarpıcı örnek. ama tek örnek değil. Fibromiyalji, kronik yorgunluk sendromu, otoimmün hastalıklar… Hepsinde kadın hastaların tanı alma süreçlerinin erkeklere kıyasla daha uzun olduğuna dair araştırmalar var. Hepsinde ortak bir paydaş var: Kadının ağrısına duyulan sistematik şüphe.
Bir kadın muayene odasına girdiğinde şunu hak ediyor: Dinlenilmek. İnanılmak. Ve ağrısının gerçek adını öğrenmek için 10 yıl beklemek zorunda kalmamak. Bu kadar basit. Bu kadar temel ama hâlâ bu kadar uzak.
Kaynakça
Medikal Akademi. (2026). Prof. Dr. Gürkan Bozdağ: Yapay zekâ endometriozis tanısında devrim yaratabilir.
Anadolu Sağlık Merkezi (2025). Endometriozis nedir? belirtileri ve tedavisi.
Türk Tabipleri Birliği. (n.d.) Türkiye’de toplumsal cinsiyet, kadın ve sağlık.
Türkiye Klinikleri (2022). Toplumsal cinsiyet ve sağlık üzerine etkileri.
Ankara Tabip Odası. (n.d.) Cinsiyet körü, eşitlikçi olmayan sağlık ve bilim politikalarına son!
Medihaber (2026). Kadın sağlığında gizli tehlike: Endometriozis vakaları artıyor.
