Kavramın tanımı
Kesişimsellik (intersectionality), toplumsal eşitsizliklerin ve ayrımcılık biçimlerinin tek bir kimlik üzerinden değil, birden fazla toplumsal kimliğin kesişimiyle ortaya çıktığını ifade eden kavramsal bir yaklaşımdır. Bu yaklaşıma göre cinsiyet, ırk, sınıf, etnisite gibi kategoriler birbirinden bağımsız değildir; aksine, birlikte ve eş zamanlı olarak bireylerin yaşam deneyimlerini şekillendirir.
Kavramın ortaya çıkışı
Kesişimsellik kavramı, 1989 yılında hukukçu ve akademisyen Kimberlé Crenshaw tarafından geliştirilmiştir. Crenshaw, özellikle Siyah kadınların yaşadığı eşitsizliklerin yalnızca ırkçılık ya da cinsiyetçilik çerçevesinde ele alındığında eksik kaldığını savunmuştur. Bu nedenle kesişimsellik, tek eksenli ayrımcılık analizlerine eleştirel bir yaklaşım olarak ortaya çıkmıştır.
Ne söyler?
Kesişimsellik, bireylerin toplumsal konumlarının tek bir kimlikle açıklanamayacağını öne sürer. Bir kişinin yaşadığı eşitsizlikler, sahip olduğu kimliklerin birleşik etkisiyle oluşur. Bu yaklaşım, ayrımcılığı sabit ve tekil bir sorun olarak değil, çok katmanlı ve değişken bir yapı olarak ele alır.
Hangi alanlarda kullanılır?
Kesişimsellik; feminist teori, sosyoloji, hukuk ve insan hakları çalışmaları başta olmak üzere birçok alanda kullanılan bir kavramdır. Toplumsal eşitsizliklerin daha kapsayıcı ve bütüncül biçimde analiz edilmesine katkı sağlar.
Kaynakça:
Crenshaw, K. (1989). Demarginalizing the Intersection of Race and Sex: A Black Feminist Critique of Antidiscrimination Doctrine. University of Chicago Legal Forum, 1989(1), 139–167.
Crenshaw, K. (1991). Mapping the Margins: Intersectionality, Identity Politics, and Violence against Women of Color. Stanford Law Review, 43(6), 1241–1299.
Collins, P. H. (2000). Black Feminist Thought: Knowledge, Consciousness, and the Politics of Empowerment. Routledge.
UN Women. (2020). Intersectional Feminism.
