“Söz Kadında” serimizin sekizinci bölümünde, Doç. Dr. Cemile Tokgöz Şahoğlu ile bir araya geldik. Bu bölümde, algoritmaların yalnızca içerikleri değil kamusal alanda kimin görünür olacağını da belirlediği dijital düzeni; “algoritmik toplumsal cinsiyet eşitsizliği” kavramını, dijital patriyarkanın yeni biçimlerini ve kadınların çevrimiçi alandaki görünürlük mücadelesini konuştuk.
Cemile Tokgöz Şahoğlu, algoritmaların tarafsız olduğu iddiasını sorgulayarak; mevcut toplumsal önyargıların dijital sistemler aracılığıyla nasıl yeniden üretildiğini, kadınların beden, mahremiyet ve duygu temsilleri üzerinden nasıl konumlandırıldığını ve bu görünürlük/denetlenme geriliminin kadınların dijital davranışlarını nasıl dönüştürdüğünü kapsamlı ve eleştirel bir çerçevede anlatıyor.
Dijital görünürlük ve kadınların temsil biçimleri
Söyleşinin ilk bölümünde dijital platformlarda kadınların görünürlüğünün nasıl şekillendiğini konuştuğumuz Cemile Tokgöz Şahoğlu, algoritmik düzenin aslında toplumsal hayattan bağımsız olmadığını vurguladı. Dijital platformların da toplumdaki kalıpları yeniden ürettiğine dikkat çeken Cemile Tokgöz Şahoğlu şöyle konuştu:
“Kadınların dijital alandaki görünürlüğü de aslında kadının ne ile eşleştirildiğiyle alakalıdır. Biz kadını toplumsal hayatta ne ile ilişkilendiriyor ve tanımlıyorsak dijital platformlarda da aynısı karşımıza çıkıyor.”
Algoritmalar gerçekten tarafsız mı?
Algoritmaların tarafsız olup olmadığı sorusuna da değinen Tokgöz Şahoğlu, teknolojinin toplumsal bağlamdan bağımsız düşünülemeyeceğini belirtti. Ona göre algoritmalar, içinde üretildikleri toplumun önyargılarını da beraberinde taşıyor:
“Algoritmaların mevcut toplumsal önyargıları yeniden ürettiğini düşünüyorum. Cinsiyetçi bir toplumun cinsiyetçi, ırkçı bir toplumun ırkçı algoritması olur çünkü bu içerikleri kendi dünya görüşümüze göre üretiyoruz.”
Sosyal medya: Görünürlük ile denetlenme arasında
Sosyal medyanın kadınlar için hem güçlü bir ifade alanı hem de sürekli izlenme ihtimalini barındıran bir alan olduğuna dikkat çeken Tokgöz Şahoğlu, özellikle kadın hareketinin örgütlenmesi açısından dijital platformların önemli bir rol oynadığını ifade etti:
“Kadın hareketinin örgütlenmesinde, sesini duyurmasında sosyal medyanın işlevsel olduğunu görebiliriz. Dijital alanda bireysel hikâyelerin dolaşıma girmesi, kadınların yalnız olmadıklarını hissetmelerini sağladı. Bu görünürlük, empatiyi artırarak daha kolektif bir dayanışma zemini yarattı.”
Akademide toplumsal cinsiyet çalışmaları ve görünmez engeller
Akademide kadın olmanın getirdiği yapısal engellere de değinen Tokgöz Şahoğlu, toplumsal cinsiyet alanında çalışan akademisyenlerin kimi zaman görünmez baskılarla karşılaştığını söyledi:
“Kadın olmanın getirdiği dezavantajlı konum, akademide de sürmeye devam ediyor. Kullandığımız platformların genç, beyaz ve zeki erkeklerin üretimi olduğuna dair söylemler üretiliyor. Toplumsal cinsiyet alanında çalışan kadın akademisyenlerin, bir otosansür uygulayarak ya da ona göre yayın seçerek ara çözümler bulduklarını gözlemliyorum.”
Daha eşitlikçi bir dijital gelecek mümkün mü?
Söyleşinin son bölümünde daha eşitlikçi bir dijital gelecek için neler yapılabileceğini konuştuğumuz Tokgöz Şahoğlu, algoritmaların yalnızca kullanıcıların davranışlarıyla açıklanamayacağını ve bu alanda daha geniş bir sorumluluk paylaşımına ihtiyaç olduğunu ifade etti:
“Veri hakları ve gizliliği ile ilgili pek çok yasal düzenleme var ama teknolojinin gelişimiyle birlikte yasaların biraz geriden geldiğini söyleyebiliriz. STK’ların toplumu bilinçlendirme çalışmalarının önemli olduğunu düşünüyorum.”
Kullanıcılara da değinen Cemile Tokgöz Şahoğlu, kendi deneyim ve gözlemlerini şöyle ifade etti:
“Kullanıcıya geldiğimizde ise tüm sorumluluğu kullanıcıya yükleme taraftarı değilim. Dışarıda büyük bir ekonomi politik sistem varken kullanıcının tek başına yapacağı şey güç asimetrilerini ortadan kaldırmaz.
Algoritmayı tanımak ve algoritmayla ilişki kurma biçimleri önemli. Özellikle yeni kuşak sosyal medyanın içine doğduğu için algoritmaları iyi tanıyor ve çeşitli taktiklerle onları eğitiyor. Bunu görmek umut verici.”
KadınKöy olarak dijital dünyada toplumsal cinsiyet eşitliği, algoritmalar ve kadınların görünürlüğü üzerine çok değerli bir sohbet gerçekleştirdiğimiz Cemile Tokgöz Şahoğlu’na katkıları ve ilham veren değerlendirmeleri için teşekkür ediyoruz.
Röportajımızın tamamını KadınKöy YouTube kanalından izleyebilirsiniz.
Çünkü söz artık kadınlarda.
Röportaj: Begüm SAATÇİ
Kamera: M. Can AYDOĞDU
