Sosyal medyada viral olan estetik akımlar; Clean Girl, Trad Wife ve Girl Math gibi, ilk bakışta farklı görünüyor olabilir. Ancak bu “trend”ler, kadınlara özgürlük değil, eski cinsiyet rollerinin modern ambalajlarla yeniden sunulmasıdır. Bu yazıda, bu akımların altında yatan mesajları çözümlüyor; estetik, mizah ve nostaljiyle süslenmiş ataerkil kodlara karşı neden kolektif bir farkındalık geliştirmemiz gerektiğini tartışıyoruz.
Sosyal medyada dönem dönem yükselen bazı akımlar, birbirinden farklıymış gibi görünse de temelde aynı cinsiyet kalıplarını sinsice yeniden üretir. Geleneksel cinsiyet rollerinden ayrıştığımızı düşündüğümüz noktada farklı kalıplar içinde ama aslında alt metinde aynı sıfatlara sığınıyoruz. Clean girl trad wife girl math… Bu akımların en görünürlerini biraz açalım.
Sterilize edilmiş kadınlar: Clean Girls
Clean Girl estetiği de tam olarak bu türden bir örnektir: Geleneksel kadınlık rolünü yıkıyor gibi yaparken, onu daha rafine ve çağdaş bir ambalajla geri sunar. Bu akımda kadının birincil amacı, temiz ve bakımlı olmaktır. Minimal kıyafetler, gösterişsiz takılar, bebeksi ve pürüzsüz bir cilt, sımsıkı topuzlar ve muntazam makyajlarla, kadının “fazla olmadan güzel” olması gerekir. Göz alıcı değil ama sadece doğal olarak dikkat çekici olmalıdır. Bu da onu tehlikesiz, makul ve “tercih edilebilir” kılar.
Clean Girl kadınları, kocaman termoslarında detoks sularıyla dolaşır, cilt bakım maskeleriyle yatak odalarına çekilir ve “kızlar için” üretilmiş Netflix dizilerini izler. Yorgun görünmezler, çok çalışmazlar, sinirlenmezler, düzensiz ya da dağınık hiç olmazlar. Tükenmişlikleri de, travmaları da görünmezdir, çünkü bu akım, kadınlığın zahmetsizce sürdürülen bir “temizlik ve düzen” rejimi olduğunu ima eder.
Bu estetik sadece bir tercih gibi sunulmaz; aynı zamanda bir norm haline getirilir. Kendini bu biçimde tanımlayan kadınlar, Messy Girl, Gone Girl, ya da Hot Mess gibi başka akımları benimseyen kadınlara karşı bir tür üstencilik sergiler. Dağınık, düzensiz, duygusal ya da “fazla” olan kadın, kontrolsüz ve disiplinsizdir; dolayısıyla ciddiye alınamaz.
Clean Girl aslında günümüzün sterilize edilmiş, parfümlendirilmiş, algoritmaya uygun hale getirilmiş “ideal kadın” imajıdır. Ne fazla seksi ne fazla hırslı. Ne dağınık ne aşırı düzen takıntılı. Ne çok konuşan ne fazla sessiz. Yani tam kıvamında tam kontrol altında.
Pasiflik mi tercih mi? Trad Wife estetiğinin alt metni
Bu akımda karşımıza geleneksel kadınlığın “romantize edilmiş” bir güzellemesi yapılır. Sosyal ve iş yaşamında aktif hale gelen kadınlara dönüp şöyle seslenir:
“Acaba yanlış mı yaptık?”
“Evde kalmak, eşine hizmet etmek, çocuk yetiştirmek aslında daha anlamlı değil mi?”
“İş hayatı kadınlara göre değil. Kadının doğasında huzur, sadelik ve hizmet var. Erkek çalışsın, biz evde keyfimize bakalım.”
Bu İlk bakışta özgür bir tercih gibi sunulur: “Ben ev hanımı olmak istiyorum, bu benim seçimim.” Ama aslında bu söylem, kadınların kamusal alandaki varlıklarını değersizleştiren, onları yeniden eve döndürmeye çalışan bir geriye çağırma stratejisidir. Bu akımda ev işleri bir angarya değil, adeta sanatsal bir uğraş, kutsal bir görev gibi gösterilir. Gerçekçi olmayan bir sakinlik ve güzellikle çiçeklerle süslenmiş ekmekler yapılır çocukların farklı isteklerine farklı sunumlarla estetiğe tabaklar yapılır. Kadın pazifize edilmemiş gibi yapılır, ama gerçekte onun tüm üretici gücü evin sınırları içine hapsedilir. Trad wife estetiğinde kadın her zaman süslüdür, zariftir ama sessizdir. Kadının asıl yeri hâlâ evidir. Bu sefer söylenerek değil, naif bir estetikle, nostaljik bir romantizmle bunu normlaştırır.
Şirinleşmiş aşağılama: kadının ekonomiyle imtihanı
Bu akım kadınların ekonomik konulardan anlamadığını mantıksız finansal tercihlerini mizah unsurlarıyla donatılarak normalleştirilmesini sağlıyor. Kendi paralarını bile yönetemedikleri alt mesajını güçlü bir şekilde taşıyor
Girl Math, kadınların para harcama biçimlerini mizah yoluyla estetikleştiren ve “kadınca mantık” adı altında aslında aşağılayan bir akımdır. Şöyle örneklerle sunulur: “Kredi kartından alıp taksitle ödedim, sanki bedavaymış gibi oluyor.” “İndirime girdiyse, bu parayı harcamış sayılmam.” “Nakit verdiysem zaten yoktu gibi, o yüzden harcamış olmuyorum.”
İlk bakışta eğlenceli ve samimi görünse de bu akım, kadınların ekonomik zekâsını alaya alır. Kadının tüketici rolü yüceltilirken, üretici veya finansal karar verici olma ihtimali tamamen silinir. Kadınlar paradan anlamaz. Onlar alışveriş yapar, keyif harcaması yapar, ekonomiyle ilişkileri yüzeysel ve duygusaldır. Ciddi para meseleleri hâlâ erkek işidir. Girl Math aslında, kadınların ekonomik bağımsızlığını alttan alta sabote eder. Bir tür “şirinleşmiş aşağılanma” biçimidir. Ve kadınlar bunu TikTok’ta kendi kendilerine yeniden üretir, çünkü eleştiriden muaf bir “espri kalkanı” vardır.
Estetikleştirilmiş kalıplara direnmek
Bu tarz sosyal medya akımları, kadınların bugün reddetme hakkına sahip olduğu sıfatları; romantizmle, estetikle ve popülerlikle yeniden şekillendirerek, süslü ambalajlarda yeniden arzulanır sıfatlar ve görevler olarak pazarlıyor. Görünüşte özgürlük gibi sunulan bu roller, geçmişin kalıplarını daha çekici hale getirerek önümüze seriyor. Evet, bu içeriklerin üreticilerinin büyük bir çoğunluğu kadınlar. Ancak bu noktada durmak, sorunu yarım görmek olur. Bu içeriklerin üretildiği platformlar, viral olmasını sağlayan algoritmalar ve bu kadınların nasıl bir zihniyetle büyüdükleri gibi değişken, derin ve karmaşık etkenleri göz önünde bulundurarak bir sorgulama yapmak zorundayız. Sırf komik diye, sırf viral bir ses, hareket ya da olay diye; farklı şekillerle süslenmiş ataerkil zihniyetin bir parçası olan medya olaylarını kabul etmeden, katılmadan önce mutlaka alt mesajlarını fark etmeliyiz.
Medya okuryazarlığı sayesinde bu içerikleri süslerinden arındırarak, taşıdıkları normları ve alt yapıları en saf halleriyle görüp karşı koymak, bugün hepimizin önünde duran yegane sorumluluktur. Az ya da çok, kadınların kalıplara mizahla ya da estetikle sokulması ,bunun en ufak adımı bile, görmezden gelinemez. Buna ses çıkarmak, kendimiz için, hemcinslerimiz için, kolektif hafızamız için en önemli adımlardan biridir.
Kapak Görseli: pinterest.com
