İran’da feminist direniş, yalnızca kadınların mücadelesi olarak görülemez; erkeklerin konumu da bu hikâyenin kritik bir parçasını oluşturuyor. Özellikle 2022’de Mahsa Amini’nin İran’da ahlak polisi tarafından tutuklanmasının ardından hayatını kaybetmesi, “Jin, Jiyan, Azadi / Woman, Life, Freedom” sloganıyla tarihin en geniş çaplı toplumsal muhalefetlerinden birine dönüştü. Bu protestolar, kadınların zorunlu başörtüsüne ve sistematik baskıya karşı çıkmasıyla başladı ancak kısa sürede daha geniş bir eşitlik ve özgürlük talebine evrildi.
Görsel Kaynağı: politico.eu
Patriarka erkekleri nasıl konumlandırıyor?
Birçok yorumcu bu olayları salt feminist bir hareketten ziyade toplumsal özgürlük mücadelesi olarak tanımlarken, erkeklerin bu süreçteki rolünü göz ardı etmiyor. Irk, sınıf ve patriarka ilişkisinin kesişimsel analizine baktığımızda, İran’daki erkekler hem baskı aygıtının bir parçası olarak hem de direnişin destekçileri olarak farklı rollerde ortaya çıkıyor.
Geleneksel İran toplumunda erkeklik rolleri, erkekleri hem aile yapısında hem de devlet kurumlarında otorite sahibi konumuna yerleştiriyor. Bu ataerkil yapı, erkeklere kadınlar üzerindeki kontrolü normalize eden hukuki ve sosyal normlar üretiyor. Ancak son dönemde erkeklerin bu rolleri sorgulaması, feminist analizin İran bağlamında ortaya koyduğu hegemonik erkeklik normlarının yeniden yapılandırılması ihtiyacını gündeme getirdi. Direniş sürecinde erkeklerin aldığı pozisyonlar çeşitlilik gösteriyor.
Sokakta yan yana: Erkek dayanışmasının yeni biçimleri
Bir grup erkek, protestolarda kadınlarla birlikte yer alarak geleneksel dayatmaları reddetti ve polis şiddetine karşı birlikte yürüdü. Genç erkeklerin bu tür eylemlerde yer alması, erkek dayanışmasının yeni bir biçimi olarak değerlendirilmekte ve toplumsal cinsiyet eşitliği söyleminin İran’da sadece kadınların değil, erkeklerin de talebine dönüştüğünü gösteriyor. Bazı erkek aktivistler de spesifik destek eylemleri gerçekleştirdi. Örneğin, Reza Khandan gibi tanınmış insan hakları savunucuları, kadınların zorunlu başörtüsünü reddetme hakkını savunarak bu taleplerin yalnızca kadınların değil tüm toplumun özgürlüğü olduğunu vurguladı. Khandan, eşinin savunuculuğunu yaparken buna karşılık tutuklanmış, bu da erkeklerin feminist talepleri yalnızca söylemde değil eylemde de desteklediğinin somut bir örneği olarak öne çıkmıştır.
Görsel Kaynağı: theguardian.com
Sessizlik de bir pozisyondur: İranlı erkekler ve mücadele
Buna rağmen, bazı erkekler hâlâ mevcut statükoyu koruyan pozisyonlarda yer alıyor; aile içinde ve toplumda kadınların üzerindeki baskıyı sürdürmekte rol oynuyorlar. Bu çelişkili roller, erkeklerin feminist mücadelede hem baskıyı yeniden üreten hem de onlara karşı çıkan aktörler olarak iki yönlü bir konumda olduklarını gösteriyor. Toksik maskülenlik kavramının İran bağlamına uyarlanması, erkeklerin de patriarkal rollere hapsolmuş olduğunu ortaya koyuyor; bu durum feminist mücadelenin erkeklerin kendi kimliklerini de sorgulamasını gerektiriyor.
İran feminist mücadelesi kadınların özgürlük taleplerini merkezine alırken, erkeklerin konumu da bu hikâyenin ayrılmaz bir parçası olarak ele alınmalıdır. Erkek dayanışması ve eleştirel refleks, patriarkal kültürü yeniden üretmek yerine eşitlikçi ve adil bir toplum mücadelesine katkı sağlayabilir. Bu süreç, yalnızca kadınların değil, erkeklerin de toplumsal cinsiyet normlarını dönüştürmesini zorunlu kılıyor.
Kaynakça:
Mehrabi, T. (2022). Woman, Life, Freedom: On protests in Iran and Why It Is a Feminist
Movement.Nonviolent Conflict Blog. (2025). Woman, Life, Freedom: What Movements Can Learn from Bottom-Up Organizing.
Peace-Mark.org. (2025). The role of men in confronting gender-based violence.
Rakowiecka-Asgari, K. (2025). Reconfiguration of Iranian Masculinity in the “Women’s Revolution”.
Journal of Democracy. (2022). Is Iran on the Verge of Another Revolution?
Time Magazine. (2025). Meet the Jailed Husband of Iran’s Most Prominent Women’s Rights Defender.
Kapak Görseli: cpr.org
