Trafikte direksiyon başında bir hata yapıldığında hâlâ en kolay dile getirilen sözlerden biri “Kadın sürücüdür o.” Bu ifade kadın sürücüler için yalnızca bir önyargıyı değil, aynı zamanda köklü bir toplumsal zihniyeti yansıtıyor. Kadınların sürücülükle özdeşleştirilmiş “yetersizlik” algısı, yıllardır hem medyada hem gündelik yaşamda yeniden üretiliyor. Oysa gerçekler, bu klişeyi boşa çıkaracak kadar net.
Türkiye’de kadın sürücü olmak
Türkiye’de sürücü belgesi sahiplerinin yaklaşık üçte biri kadın. Yani kadınlar artık trafiğin istisnası değil, asli unsurlarından biri. Ancak hâlâ “Kadın şoför görürsen dikkat et” gibi sözler, hem trafikte hem sohbetlerde sık sık karşımıza çıkıyor. Bu cinsiyetçi yaklaşım, kadınları yetersiz göstermenin ötesinde onların trafikte var olma hakkını tartışmaya açıyor. Oysa kaza istatistikleri bize farklı bir tablo çiziyor. Emniyet Genel Müdürlüğü’nün raporlarına göre, Türkiye’de ölümlü ve yaralanmalı kazaların büyük çoğunluğu erkek sürücüler tarafından gerçekleştiriliyor. Kadın sürücüler kazalara çok daha az karışıyor, hatta yapılan araştırmalar kadınların hız, alkollü araç kullanımı ve trafik kurallarını ihlal etme konusunda erkeklere göre daha dikkatli olduklarını ortaya koyuyor. Buna rağmen kadınlar direksiyon başında hâlâ “beceriksiz” olarak yaftalanıyor.
Görsel Kaynağı: gazetekadikoy.com.tr
Bu önyargı nereden çıktı?
Kadınlara karşı oluşan bu klişenin kökeni aslında toplumsal cinsiyet rollerine dayanıyor. Yüzyıllar boyunca kadınlardan ev içinde kalmaları, özel alanla sınırlı yaşam sürmeleri beklendi. Erkekler ise dış dünyanın, yani kamusal alanın aktörleri oldu. Araç kullanmak da bu kamusal alanın bir parçası olarak erkeklere atfedildi. Bugün kadınlar kamusal alanda daha görünür oldukça direksiyon başındaki varlıkları da sorgulanmaya devam ediyor. “Kadın sürücü” ifadesi bu yüzden yalnızca trafikle ilgili değil; toplumsal cinsiyet hiyerarşisinin dilimize sinmiş bir yansıması.
Medyada da kadınlara yönelik bu algı sıkça pekiştiriliyor. Bir kaza haberi “Kadın sürücü direksiyon hâkimiyetini kaybetti” diye başlarken, erkeklerin karıştığı kazalarda sürücünün cinsiyeti çoğu zaman belirtilmiyor. Bu dil, hatanın öznesini cinsiyetle ilişkilendiriyor. Bir erkeğin hatası bireysel kabul edilirken bir kadının hatası tüm kadınlara mal ediliyor. Kadın sürücü klişesini yıkmak, yalnızca kadınların direksiyon başındaki özgüvenini değil, aynı zamanda trafikteki güvenliği de artırabilir. Çünkü kadınların daha dikkatli ve kurallara uygun araç kullanma eğilimi, aslında trafik kültürünün gelişmesi için bir avantaj. Bu nedenle mesele “kadın sürücülerin yetersizliği” değil; trafikte kadınların varlığının toplum tarafından nasıl algılandığıdır.
Görsel Kaynağı: globalpressjournal.com
Sonuç: Direksiyon başında özgürlüğün simgesi
Belki de artık “kadın sürücü” sözünü bir hakaret gibi kullanmayı bırakmalı ve soruyu tersinden sormalıyız: Kadınların direksiyon başında varlığı neden hâlâ bazı erkekleri rahatsız ediyor? Bunun cevabı, kadınların yaşamın her alanında artan görünürlüğünde gizli. Direksiyon başındaki kadın, sadece bir sürücü değildir; toplumsal kalıpları aşan, kamusal alanda varlığını ilan eden bir figürdür. O yüzden direksiyon başında kadınlara yönelen küçümseme, aslında kadınların özgürleşmesine duyulan rahatsızlığın bir yansımasıdır. Ve bu klişe, ne kadar tekrar edilirse edilsin kadınların hem trafikte hem toplumda daha fazla yer almasını engelleyemeyecektir.
“Kadın sürücü” ifadesi artık bir önyargının değil, değişimin simgesidir. Direksiyon başındaki kadın, yol almanın ötesinde; eşitlik mücadelesinde de yeni bir rota çizer. Bu yüzden her kadın sürücü, toplumun daha özgür ve adil bir geleceğe doğru ilerlediğinin de göstergesidir.
Kaynakça:
Emniyet Genel Müdürlüğü. (2023). Trafik kaza istatistikleri yıllığı 2022. Ankara: Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Başkanlığı.
Özdemir, N., & Aydın, O. (2019). Kadın sürücülerin trafikte karşılaştıkları önyargılar üzerine nitel bir araştırma. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 14(1), 215-234.
Connell, R. W., & Pearse, R. (2014). Gender: In world perspective (3rd ed.). Polity Press.
Kandiyoti, D. (2016). Cinsiyet ve toplum: Toplumsal Cinsiyet Çalışmalarına Giriş. İstanbul: İletişim Yayınları.
World Health Organization. (2018). Global status report on road safety 2018. Geneva: World Health Organization.
Yılmaz, A. (2021). Toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında kadın sürücü imgesi. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 8(2), 54-72.
Kapak Görseli: sigortagazetesi.com
