Yazar:• 10:55 am• Köşe Yazıları

Dizi sektörünü kurtarmak, set emekçilerini korumakla başlar

Artan maliyetler ve azalan reklam gelirleri televizyonların gündeminde. Peki sektörü ayakta tutan insanların ücretleri, dinlenme süreleri ve güvenliği, çözüm arayışının neresinde?

Demirören Medya TV Grup Başkanı Murat Yancı’nın dizi sektöründeki krize ilişkin açıklaması, televizyonun geleceği hakkında ciddi bir tartışma başlattı. Ahmet Hakan’a konuşan Yancı, artan yapım maliyetleri ve düşen reklam gelirleri nedeniyle sektör toplantılarında dizilerin tamamen kaldırılmasının bile gündeme geldiğini söyledi. Açıklamanın 7 Kasım 2026 tarihli haberlerde aktarılan en çarpıcı cümlelerinden biri şuydu: “Ortada televizyon diye bir şey kalmayacak.”

Bu uyarının, geçimini sektörden sağlayan insanlar açısından da kaygı verici olduğu açık. Bir yapımın sona ermesi; kamera, ışık, ses, dekor, kostüm, makyaj, ulaşım ve kurgu ekipleri için iş kaybı anlamına gelebilir. Ancak tam da bu nedenle, çözüm konuşulurken çalışanların haklarının nasıl korunacağını sormak gerekiyor. Maliyetlerin düşürülmesi çağrısının hangi kalemleri kapsadığı, kimlerden ne ölçüde fedakârlık beklendiği ve emekçilerin karar sürecine nasıl katılacağı açıklığa kavuşmalı.

Yancı’nın açıklaması tek başına belirli bir yapımda hak ihlali yaşandığını göstermiyor. Fakat sektörün geleceğini tartışmak, sendikaların yıllardır dile getirdiği çalışma koşullarını da gündeme almak için bir fırsat sunuyor. Bu fırsat, yalnızca şirketlerin gelir gider dengesine odaklanarak harcanmamalı.

Kriz yeni olabilir, emekçilerin talepleri değil

Sinema Televizyon Sendikası, çalışma sürelerine ilişkin açıklamasında uzun ve esnek mesaileri, ücretlerin zamanında ödenmemesini, düşük ücretleri ve sosyal güvenceden yoksun çalışmayı sektörün sorunları arasında sayıyor. Aynı açıklamada, özellikle dizi çekimlerinde 15–16 saate ulaşan çalışma sürelerinin yorgunluk ve uykusuzluk nedeniyle can güvenliğini tehdit ettiği belirtiliyor.

Bu tablo, çalışanların taleplerinin son ekonomik daralmayla ortaya çıkmadığını gösteriyor. Dolayısıyla kriz döneminde hakları korumak, mevcut sorunları geçici olarak dondurmaktan daha fazlasını gerektiriyor. Uzun süredir çözüm bekleyen ihlallerin giderilmesi, sektörün yeniden yapılanmasının bir parçası olmalı.

Ücretini zamanında almak, güvenli çalışmak ve dinlenebilmek, yapımın ticari başarısına göre ertelenebilecek talepler olarak görülemez. Çalışan, işini yerine getirirken kendi yükümlülüklerini nasıl üstleniyorsa işverenin de ödeme ve çalışma koşullarına ilişkin sorumluluklarını yerine getirmesi beklenir. Bir dizinin reklam gelirindeki belirsizlik, çalışanın kira gününü veya faturalarının son ödeme tarihini değiştirmiyor.

Emekçinin ücreti, yapımın finansman kaynağı olamaz

Ücretin gecikmesi, çalışan açısından gündelik hayatın borçla sürdürülmesi anlamına gelebilir. İş yapılmış, emek harcanmış ve zaman ayrılmıştır; buna rağmen kişi, kazandığı paraya ulaşmak için beklemektedir. Bu bekleyişin maliyetini de kendisi taşır.

Bu nedenle ödeme takvimlerinin işe başlanmadan önce yazılı olarak belirlenmesi, yapılan işin ve fazla çalışmanın kayıt altına alınması, ödeme gecikmelerine karşı erişilebilir başvuru yollarının kurulması gerekir. Projenin iptali veya erken finali durumunda çalışanların nasıl korunacağı da sonradan çıkacak bir anlaşmazlığa bırakılmamalı.

Oyuncular Sendikası’nın Ocak 2026 tarihli Set Çalışma İlkeleri; sözleşme, sigorta, ödeme, çalışma süreleri ve ihlal bildirimi gibi konuları aynı çerçevede ele alıyor. Bu yaklaşım önemli: Güvence, yalnızca sette geçirilen birkaç saatle sınırlı düşünülemez. İşe kabulden ödemenin tamamlanmasına kadar uzanan bütün süreçte korunmalı.

Sektördeki her çalışma ilişkisinin aynı hukuki yapıya sahip olmaması, açık ve uygulanabilir sözleşmelere duyulan ihtiyacı artırıyor. Çalışanın ne kadar kazanacağını, ne zaman ödeme alacağını ve hangi koşullarda çalışacağını bilmesi, profesyonel üretimin başlangıç şartı olmalı.

Daha kısa bölüm, gerçekten daha insanca mesai

Bölüm sürelerinin 70 dakikanın altına indirilmesi, üretim baskısını azaltmak için değerlendirilebilecek somut önerilerden biri. Bunun ekonomik uygulanabilirliği yayıncılarla yapımcılar tarafından hesaplanabilir. Çalışanlar açısından belirleyici soru ise süre kısalmasının çekim takvimine nasıl yansıyacağıdır.

Daha kısa bölüm, daha az çalışanla aynı yoğunlukta iş çıkarma gerekçesine dönüştürülürse beklenen iyileşme gerçekleşmez. Çekim günleri, ekip büyüklüğü, hazırlık süresi ve teslim takvimi birlikte düzenlenmeli. Senaryo değişikliklerinin ve planlama eksikliklerinin yarattığı baskı, sürekli uzayan mesailerle telafi edilmemeli.

Sinema Televizyon Sendikası’nın Ekim 2024 tarihli çalışma ilkelerinde ön hazırlık işleri ve çekim sonrasındaki çalışma ayrıca ele alınıyor; farklı saatlerde işe başlayan veya paydostan sonra çalışan ekip üyelerinin sürelerinin buna göre düzenlenmesi isteniyor. Bunlar sendikanın sektörel ilkeleri; bütün hükümlerini doğrudan yasa hükmü olarak okumamak gerekiyor. Ancak belgenin ortaya koyduğu ihtiyaç son derece somut: Kamera çalışmadığında da emek harcanıyor.

Dekoru hazırlayanın, ekipmanı taşıyanın veya çekim bittikten sonra alanı toplayanın mesaisi görünür olmalı. Yayın akışını yetiştirme zorunluluğu, insanların yaşamını sürekli işin etrafında kurmasını gerektiren bir düzene dönüşmemeli.

Güvenlik, bütçenin başında planlanmalı

Setlerde güvenlik; ekipman, mekân, ulaşım, hava koşulları ve çalışma temposuyla birlikte düşünülmeli. Riskli bir sahneye hazırlanırken gerekli uzmanlık ve koruyucu önlemler sağlanmalı; çalışanların tehlikeyi bildirebileceği, bildirimlerin değerlendirileceği ve sonuçlarının takip edileceği bir sistem bulunmalı.

Dinlenme hakkı da bu güvenlik anlayışının içinde yer alıyor. Sinema Televizyon Sendikası’nın uykusuzluk ve uzun çalışma sürelerine ilişkin uyarısı, mesainin yalnızca ücret üzerinden tartışılamayacağını hatırlatıyor. Fazla çalışmanın karşılığının ödenmesi gerekir; bunun yanında çalışma süresinin sınırlandırılması ve yeterli dinlenmenin sağlanması da ayrı bir sorumluluk olarak ele alınmalı.

Güvenli ulaşım, uygun yemek ve konaklama koşulları da aynı planın parçası olmalı. Bütçe hazırlanırken bunların bedeli baştan hesaba katılmalı. Çekim sırasında ortaya çıkan mali sıkışıklığa göre çalışanların güvenliğinin yeniden pazarlığa açılması kabul edilemez.

Sette iş bölümü ve çalışma koşulları

Uzun ve düzensiz mesai ile iş güvencesizliği kadın ve erkek set emekçilerinin ortak sorunları. 2017–2021 döneminden 313 dizi ile 600 filmi inceleyen araştırmada, IMDb’de listelenen teknik ekiplerde kadınların payı dizilerde %24, filmlerde %19. Dizilerde kadınlar sanat ekiplerinin %53’ünü, kast direktörlerinin %70’ini ve yönetmenlerin %20’sini oluşturuyor. Ağır ekipmanla çalışan kamera ve ışık ekiplerinde kadınların payı %1. Bu işlerin fiziksel yükünü ağırlıklı olarak erkek emekçiler üstleniyor. Görüşülen bir görüntü yönetmeni, omuz kamerasıyla çalışırken yorulacağı varsayıldığı için bir çekime çağrılmadığını anlatıyor.

“Türkiye Ekranlarında ve Kamera Arkasında Kadın: Temsilin ve İş Gücünün Güncel (2017–2021) Görüntüsü.” isimli makalede geçen araştırmada, 38 kadınla yapılan görüşmelerde iş tekliflerinin çoğu zaman erkeklerin ağırlıkta olduğu meslek çevrelerinde dolaşması, sette kadınların mesleki yeterliliğinin sorgulanması, taciz ve mobbing öne çıkıyor. Bazı görüşmeciler çocuk bakımı nedeniyle işe ara verdiklerini, döndüklerinde de anne olmanın işi yapmalarına engel sayıldığını anlatıyor. Yirmi yılı aşkın süredir sektörde çalışan bir yönetmen mesleğe başladığı yılları hatırlıyor.

“Bir kadın olarak özellikle genç bir kadın olarak ciddiye alınmaya başlamanız, o kadar uzun sürüyor ki. Ben hep böyle net bir insandım zaten. O tutkumu hep gösterebilen bir insandım; ama yine de hep bir böyle ‘Sen yapabilecek misin acaba?’ Böyle heyecanlı, genç bir erkek olduğunda, ‘Of ya işte nehir gibi fikirleri olan dahi genç adam’ falan; ama bir genç bir kadın olduğunda, ‘Ya işte bu da oyun istiyor kendine.’ Ben bu lafı çok duydum mesela, bir takım yaşlı adamlardan. O ciddiye alınmamak, hep kendinizi yeniden yeniden yeniden yeniden ispatlamak zorunda olmak çok zordu; yani 20’li yaşların başı hep bunlarla geçti.”

Çözüm masasında çalışanlar da bulunmalı

Yayıncıların, yapımcıların ve reklamverenlerin sektörün ekonomik geleceğini görüşmesi anlaşılır. Ancak ortaya çıkacak kararların çalışma hayatını doğrudan etkileyeceği bir süreçte, sendikalar ve çalışan temsilcileri de söz sahibi olmalı.

Oyuncular Sendikası, 2026’daki çalışma ilkelerinin hazırlık sürecini üyelerin deneyimlerini ortak taleplere dönüştüren bir çalışma olarak tanımlıyor. Sektörün elinde sorunları tarif eden belgeler ve çözüm önerileri var. Bunların sözleşmelere, çekim planlarına ve denetim süreçlerine nasıl yansıtılacağı artık somut biçimde konuşulmalı.

Kriz toplantılarının sonunda yalnızca maliyet hedefleri açıklanmamalı. Ücretlerin ödenmesi nasıl güvenceye alınacak? Çalışma saatleri kim tarafından kaydedilecek? İhlal bildiren kişi nasıl korunacak? Denetimde saptanan sorunların giderilmesi nasıl izlenecek? Çalışanların bu sorulara açık yanıtlar alabilmesi gerekiyor.

İzleyici olarak bize düşen de sevdiğimiz yapımların arkasındaki emeği görünür tutmak. Bir hak ihlali iddiası gündeme geldiğinde onu magazin tartışmasına çevirmeden dinlemek, doğrulanmış bilgiyi paylaşmak ve çalışanların taleplerine alan açmak dayanışmanın somut yolları.

Televizyonun geleceği için kurulacak cümleler, o geleceği üretecek insanların hayatını da kapsamalı. Set emekçilerinin ücretleri zamanında ödenmeli; çalışma, fazla mesai ve dinlenme süreleri düzenlenmeli; güvenlikleri korunmalı. Sektörün ayakta kalması için aranacak çözüm, insanların sağlıklı ve güvenceli biçimde çalışabileceği bir üretim düzenini kurmalı.

Kaynakça:

  • Gazete Oksijen. (7 Kasım 2026). “Demirören Medya TV Grup Başkanı Yancı: Dizilerin toptan kaldırılması bile tartışılıyor.” (Erişim: 8 Kasım 2026).
  • Sinema Televizyon Sendikası. (t.y.). “Çalışma süreleri.” (Erişim: 8 Kasım 2026).
  • Oyuncular Sendikası. (Ocak 2026). “Set Çalışma İlkeleri.”(Erişim: 8 Kasım 2026).
  • Sinema Televizyon Sendikası. (Ekim 2024). “Çalışma İlkeleri.” (Erişim: 8 Kasım 2026).
  • Oyuncular Sendikası. (19 Şubat 2026). “Set Çalışma İlkeleri Çalıştayı Tamamlandı.” (Erişim: 8 Kasım 2026).
  • Akçalı, E., Çiftçi, A. ve Güçlü, Ö. (Kasım 2023). “Türkiye Ekranlarında ve Kamera Arkasında Kadın: Temsilin ve İş Gücünün Güncel (2017–2021) Görüntüsü.” TÜBİTAK 3501 Proje Sonuç Raporu, proje no. 121K792, s. 27, 32–37, 40–44, 49–50, 57–59 ve 117.
    Visited 19 times, 5 visit(s) today

    ✨ KadınKöy Yazılarını Kaçırmayın!

    Bu yazıyı beğendiyseniz, yeni yayımlanacak içeriklerimizden anında haberdar olmak için e-bültenimize katılın.

    ↑
    Close
    E-Bülten

    KadınKöy Dünyasına Katılın 🌸

    En güncel yazılarımız, ilham verici içeriklerimiz ve özel bültenlerimiz doğrudan e-posta kutunuza gelsin.