Reklamverenler Derneği öncülüğünde ve Bahçeşehir Üniversitesi iş birliğiyle 2018 yılından bu yana yürütülen “Effie Awards Türkiye Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi”nin 2024 yılı bulguları kamuoyuyla paylaşıldı. Effie Awards Türkiye 2025 ödül töreninde açıklanan araştırma sonuçları, reklamlarda toplumsal cinsiyet eşitliği adına kaydedilen ilerlemeyi ve halen var olan eşitsizlikleri gözler önüne serdi.
Reklam sektörünün bu alandaki en uzun soluklu ve kapsamlı araştırması olma özelliği taşıyan karnede, 2023 yılında Effie yarışmasında ödül almış ve finale kalmış toplam 234 televizyon reklamı, toplumsal cinsiyet eşitliği ve kapsayıcılık kriterleri üzerinden incelendi. Kodlama ve analiz süreci, Bahçeşehir Üniversitesi’nden Doç. Dr. Gül Şener, Doç. Dr. Eda Öztürk ve Dr. Öğr. Üyesi Önder Yönet tarafından yürütüldü.
Kadın Temsili Artıyor, Ama Hâlâ Eşit Değil
Araştırmanın öne çıkan bulgularına göre, kadın ana karakter görünürlüğü 2007–2018 yılları arasında %35 seviyesindeyken, 2024 itibarıyla %48’e ulaştı. Kadın dış ses oranı ise %29’a çıktı. Özellikle Banka ve Finans kategorisinde kadın ana karakter oranı %52’ye çıkarak erkek karakterleri geçti. Ancak Otomotiv ve Telekomünikasyon sektörlerinde erkek egemenliğinin sürdüğü gözlemlendi.
Araştırma ayrıca, geleneksel cinsiyet rollerine dair kalıpların hâlen birçok reklamda sürdüğünü ortaya koydu. Kadın ana karakterler erkeklere kıyasla iki kat daha fazla evli olarak resmedilirken, erkek karakterlerin yaş çeşitliliği kadınlardan daha fazla. 50 yaş üzeri kadın karakter oranı sadece %4’te kalırken, erkeklerde bu oran %19’a ulaştı.
Kaynak: https://rvd.org.tr/
Kapsayıcılıkta Önemli Eksikler
Raporda dikkat çeken bir diğer başlık ise kapsayıcılıkla ilgili alanlardaki eşitsizlikler oldu. Büyük beden kadın karakter oranı sadece %5 iken, erkeklerde bu oran %28’e ulaştı. 2024 yılı verilerinde hiçbir engelli karaktere yer verilmemesi ise ciddi bir eksiklik olarak kaydedildi. Bu oran, önceki yıllarda bile %1–2 seviyelerindeydi.
İşyeri ortamlarında resmedilen kadın karakterlerin oranında kayda değer bir artış görülmezken, erkeklerin geleneksel olarak işyeriyle özdeşleştirilen rollerde yer alma oranında düşüş yaşandı. Ayrıca, çocuklarla etkileşim hâlindeki kadın karakterlerin oranı %22’den %9’a geriledi.
Otorite Figürü Kadınlar ve Yeni Temsil Biçimleri
Olumlu yönde dikkat çeken gelişmeler arasında, otorite figürü kadın karakterlerin görünürlüğünde iki katın üzerinde bir artış yaşanması ve kadın karakterlerin yalnızca güzellik, annelik ya da ev işleriyle değil, aynı zamanda komik, güçlü, çalışkan ve lider figürler olarak da temsil edilmeye başlanması yer aldı.
Ahmet Pura: “Düzenli Ölçüm Yapan Tek Ülkeyiz”
Reklamverenler Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Ahmet Pura, araştırma sonuçlarını sunarken, “Dünya genelindeki benzer projeler arasında, düzenli ölçüm yapan ve sonuçları analiz eden tek ülkeyiz” dedi. Pura, 2017 yılında başlatılan Reklamda Toplumsal Cinsiyet Eşitliği projesinin, sektörde kalıcı bir dönüşüm yaratmayı hedeflediğini vurguladı.
Yol Alındı, Ancak Yolun Sonu Değil
Araştırmanın genel bulguları, reklam sektöründe toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda önemli adımlar atıldığını ortaya koyarken yaş, beden ölçüsü ve engellilik gibi diğer kapsayıcılık alanlarında ise ciddi eksikliklerin sürdüğünü gözler önüne seriyor.
Sektörün daha dengeli ve kapsayıcı bir temsil anlayışına ulaşması için hâlâ önünde uzun bir yol olduğu belirtiliyor.
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Araştırması (2024)‘na buradan ulaşabilirsiniz.
Haber Kaynağı: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Karnesi Araştırması (2024)
Kapak Görseli: Reklamverenler Derneği LinkedIn Hesabı
